Mosselzaadinvanginstallaties Burgzand Waddenzee. Monitoring 2015 – 2018

In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, Directie Dierlijke Agroketens en Dierenwelzijn (DAD) heeft Periplus Archeomare B.V. in nauwe samenwerking met Rijkswaterstaat en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een archeologisch monitoringsonderzoek uitgevoerd in de Waddenzee. Het onderzoek bestond uit de opname, analyse en interpretatie van multibeamgegevens in een gebied met mosselzaadinvanginstallaties (MZI’s).<br>
Voor het monitoringsproject MZI Burgzand is een gebied van ruim 135 hectare in de periode 2015-2018 meerdere keren vlakdekkend in kaart gebracht met multibeam echolood. De waterdiepte in het gebied varieert tijdens de laatste opnamen van 5,1 meter in het noordoosten tot maximaal 13,5 meter in het noordwesten. De gemiddelde diepte bedraagt 9,4 meter.<br>
Deze opnamen laten zien dat het gebied in de periode 2015-2018 nog steeds verdiept, maar steeds minder snel. Tussen 2000 en 2015 vindt een lineaire verdieping plaats van gemiddeld 26 cm per jaar. Vanaf 2015, het eerste jaar dat de MZI’s geplaatst zijn, neemt de verdieping sterk af tot slechts 4cm per jaar. Het lijkt er op dat de MZI’s in het gebied sediment vasthouden, en dus een duidelijke remmende werking hebben op de algemene trend van verdieping van het gebied. Deze positieve werking zou ook ingezet kunnen worden op het nabijgelegen AMK monument Burgzand. Dit gebied is al jaren aan verdieping onderhevig, waardoor de aanwezige beschermde scheepswrakken steeds meer aan erosie worden blootgesteld. Het plaatsen van MZI’s rondom de wrakken zou er toe kunnen leiden dat de locaties beter beschermd worden.<br>
De directe invloed van de palen die ieder jaar geplaatst worden is beperkt tot de totale diepte van de palen (tot 10m onder de zeebodem) en een oppervlakte verstoring met een maximale diameter van 4 meter rondom de palen tot een diepte van 1,6 meter. Uit vergelijkingen van de locaties blijkt dat de palen niet ieder jaar op exact dezelfde positie worden gezet. De maximale afwijking bedraagt 11 meter. Om de verstoring door de palen te minimaliseren zou het dus beter zijn om de MZI’s te laten staan, in plaats van de jaarlijkse installatie en afbouw.<br>
Ondanks de gemiddelde verdieping is het centrale en oostelijke deel van het onderzoeksgebied nog bedekt met een laag mobiel zand met een dikte tot 10 meter. In het westelijke deel is deze mobiele laag veel dunner waardoor het oude diepste oppervlak van 1925 aan het oppervlak komt. In de laatste opname van juni 2018 zijn in dit gebied duidelijk een drietal objecten zichtbaar. Het grootste (oostelijke) object heeft zichtbare afmetingen van 4,3 x 2,7 x 0,4 meter. Het drietal objecten is voor het eerst zichtbaar in de opnamen van 2017; daarvoor waren de locaties ondieper en waren de objecten mogelijk nog bedekt met zand. Het is mogelijk dat deze objecten rond 2016/2017 op de locatie verloren of gedumpt zijn, anderzijds kunnen dit oudere objecten zijn die lang afgedekt onder het zand gelegen hebben.<br>
Geadviseerd wordt, om deze objecten nader te inspecteren om vast te stellen of uit te sluiten dat het om historische wrakresten gaat. Daarnaast wordt geadviseerd om vooral het westelijke gebied de komende jaren te blijven monitoren met multibeam. Hiermee kunnen vrijspoelende historische resten gelokaliseerd worden en kunnen maatregelen getroffen worden om deze resten te behouden. Praktisch gezien kan dit simultaan uitgevoerd worden met de jaarlijkse monitoring van het archeologische monument Burgzand, dat direct ten zuidwesten van het gebied ligt.