การศึกษาศิลปะสาธารณะที่ส่งผลต่อความมีชีวิตชีวาของเมือง: กรณีศึกษา ผลงานศิลปะจัดวาง เทศกาลงานออกแบบกรุงเทพฯ 2020 ย่านเจริญกรุง-ตลาดน้อย

สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (สศส.) ได้เข้ามามีบทบาทในการจัดเทศกาลงานออกแบบกรุงเทพฯ ย่านเจริญกรุง-ตลาดน้อย เป็นเทศกาลประจำปี จัดขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาเมืองผ่านมุมมองของการออกแบบ การจัดเทศกาลงานออกแบบกรุงเทพฯ ใน พ.ศ. 2561 และ พ.ศ. 2562 ได้สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจรวมกันกว่า 400 ล้านบาท สำหรับการจัดเทศกาลงานออกแบบกรุงเทพฯ ครั้งที่ 3 ใน พ.ศ. 2563 ถูกจัดขึ้นภายใต้แนวคิด “ปรับตัว อยู่รอด เติบโต” ที่ต้องการพัฒนาเมืองในมิติต่าง ๆ และกระตุ้นให้เกิดกิจกรรมเพื่อสร้างความมีชีวิตชีวาของเมือง (urban vibrancy) ให้กับย่านเจริญกรุง-ตลาดน้อย มีการจัดแสดงศิลปะสาธารณะประเภทผลงานศิลปะจัดวาง (Installation art) ภายใต้แนวคิดเมืองของความหลากหลาย งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างศิลปะสาธารณะกับความหลากหลายของกิจกรรมในย่านชุมชนที่ส่งผลต่อความมีชีวิตชีวาของเมือง โดยการสำรวจทางกายภาพควบคู่กับการศึกษาโครงสร้างสัณฐานเมือง (urban morphology) ด้วยแบบจำลอง Space Syntax และการสังเกตกิจกรรมด้วยวิธีบันทึกภาพต่อเนื่องบนพื้นที่โดยรอบผลงานศิลปะจัดวางที่จัดแสดงอยู่ภายนอกอาคารโดยไม่มีการเคลื่อนที่ และไม่มีค่าใช้จ่ายในการเข้าชม จำนวนกลุ่มตัวอย่าง 13 ผลงาน จากทั้งหมด 16 ผลงาน ในรัศมี 25 เมตร ตามแนวคิดระยะการมองเห็นเชิงสังคม (social field of vision) ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างผลงานศิลปะจัดวางที่ตั้งอยู่บริเวณพื้นที่สาธารณะหรือพื้นที่ส่วนกลางของชุมชนก่อให้เกิดความหนาแน่นและความหลากหลายของกิจกรรมมากกว่ากลุ่มตัวอย่างผลงานศิลปะจัดวางที่ตั้งอยู่บริเวณเส้นทางที่มีศักยภาพการเข้าถึงระดับสูง ทั้งนี้ยังขึ้นอยู่กับประเภทและลักษณะของผลงานด้วยเช่นกัน อย่างเช่น ผลงานที่มีชื่อว่า “เทพประทานเพลง” ตั้งอยู่บริเวณที่ว่างหน้าศาลเจ้าโรงเกือก พบว่า มีกิจกรรมทางสังคมเกิดขึ้นสูงที่สุด สรุปได้ว่า กลุ่มตัวอย่างผลงานศิลปะจัดวาง เทศกาลงานออกแบบกรุงเทพฯ 2020 ย่านเจริญกรุง-ตลาดน้อย ก่อให้เกิดกิจกรรมที่หลากหลายในย่านชุมชนต่างจากช่วงเวลาปกติ แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างศิลปะสาธารณะกับความมีชีวิตชีวาของเมือง และอาจเป็นแนวทางสำหรับการจัดแสดงศิลปะสาธารณะทั้งแบบถาวรและกึ่งถาวรเพื่อยกระดับศักยภาพการใช้ประโยชน์ที่ว่างในเมืองเป็นลำดับต่อไป