Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Wijkermeerweg e.o., Velsen-Noord Gemeente Velsen en gemeente Beverwijk

<p>IDDS Archeologie heeft in juli 2025 een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd aan in Velsen-Noord, gemeente Velsen en gemeente Beverwijk. De doel- en vraagstelling van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en zo nodig aanvullen van de gespecificeerde archeologische verwachting uit het bureauonderzoek. <p>
Uit het bureauonderzoek blijkt dat op basis van de geo(morfo)logische gesteldheid van de bodem, de bekende archeologische waarden en de bewoningsgeschiedenis twee verschillende gebieden binnen het plangebied kunnen worden onderscheiden, elk met een eigen gespecificeerde archeologische verwachting. De eerste zone is het gebied ten westen van de A22 op de Oude duin- en strandwalafzettingen. Hoewel ervan uit wordt gegaan dat de eerste bewoning van de regio in het Neolithicum plaatsvond, is het meer aannemelijk dat dit vanaf de Bronstijd is; dan is het zeker dat de strandwal zich heeft gevormd en het gebied geschikt is voor bewoning. Uit de omgeving zijn echter geen vondsten uit deze periode bekend; binnen het plangebied zijn wel meerdere vindplaatsen en vondsten bekend daterend vanaf de IJzertijd. Ook zijn binnen het plangebied en de directe omgeving ervan veel vondsten en sporen bekend uit de Romeinse Tijd; ter hoogte van het dorp Velsen was een grote Romeinse haven aanwezig en tot ongeveer het jaar 47 lag hier de noordgrens van het Romeinse Rijk. Hoewel geen archeologische resten bekend zijn binnen het plangebied uit de hierop volgende periode, Vroege Middeleeuwen, kan niet worden uitgesloten dat deze wel aanwezig zijn. In Velsen-Zuid is dan een nederzetting; hier is in de 8e eeuw al een kerk aanwezig van waaruit de regio gekerstend wordt. De bewoningscentra uit de Late Middeleeuwen bevinden zich in Beverwijk en Velsen; uit het plangebied zijn geen vondsten of vindplaatsen bekend uit deze periode. De aanwezigheid van archeologische resten uit deze periode kan echter niet worden uitgesloten; de locatie op de strandwal is zeker een gunstige locatie voor bewoning in deze periode. Vanaf de 17e eeuw wordt het gebied zeer geliefd onder de rijke elite uit de stad Amsterdam; zij bouwen in de omgeving buitenhuizen om in de natuur te kunnen vertoeven. Uit historisch onderzoek blijkt dat grote delen van de hofstedes Watervliet, Rooswijk en Huis te Schulpen binnen het plangebied aanwezig waren. Van een vierde buitenhuis, de hofstede Holland op zijn Smalst, zijn een paar percelen aanwezig. Van deze buitenhuizen zijn geen resten meer aanwezig bovengronds; ze zijn allen gesloopt in de 19e en 20e eeuw, maar het is mogelijk dat resten zich nog in de grond bevinden. De verwachting op het aantreffen van behoudenswaardige sporen uit de periode Bronstijd tot en met de Nieuwe Tijd is hoog. Archeologische resten uit de Bronstijd tot de Late Middeleeuwen kunnen zich direct onder het maaiveld bevinden. Kenmerkende sporen uit deze periode zijn kuilen, water-, beer- en/of afvalputten, paalsporen, sloten en greppels. Eventueel aanwezig vondstmateriaal zal bestaan uit nederzettingsafval, zoals aardewerk, dierlijk botmateriaal, bouwmateriaal. Archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd kunnen zich ook direct onder het maaiveld bevinden en kunnen verder bestaan uit funderingen van structuren (bak)steen. Ook uit de Moderne Tijd kunnen archeologische resten worden verwacht; het plangebied ligt deels binnen de Atlantikwall uit de Tweede Wereldoorlog en bekend is dat Duitse soldaten in de hofstede Rooswijk waren gestationeerd.
Vanaf de Herenweg, die langs de oostelijke flank van de van de strandwal loopt, neemt de hoogte waarop het strandwalzand voorkomt af richting het getijdengeulgebied van het Oer-IJ. In deze overgangszone liggen de kleiige afzettingen van het IJ en Wijkermeer (behorende tot het Laagpakket van Walcheren) wel aan het maaiveld, maar de strandwal kan in deze zone nog relatief ondiep in de ondergrond voorkomen. Landschappelijk gezien ligt dit gebied op hetzelfde terrein als waar het Romeinse fort Velsen in is gelegen. Zowel het fort als het plangebied liggen op de buitenbocht van het Oer-IJ, die hier niet verder naar het westen kon meanderen omdat daar de strandwal lag. De grens van deze zone ligt ongeveer ter hoogte van waar de A22 zich bevindt. De verwachting in deze zone op het aantreffen van archeologische resten vanaf de Bronstijd tot en met de Romeinse Tijd is dan ook hoog. <p>
Het veldonderzoek bevestigd de tweedeling van het gebied en het feit dat het westelijke deel ligt op een strandwal met Oude duinen en het oostelijke deel op de afzettingen van het Oer-IJ systeem. Er is een duidelijke grens tussen deze twee landschappelijke delen dit ligt ongeveer ter plaatse van de Wijkerstraatweg. In de Oude duinen, daar waar deze niet verstoord zijn, zijn op verschillende niveaus vegetatiehorizonten aangetroffen. Voor deze vegetatiehorizonten geldt een hoge archeologische verwachting voor de periode Midden en Late Bronstijd en de Nieuwe tijd omdat op die niveaus mensen kunnen hebben gewoond of landbouw bedreven. De top van de Oude duinen is in het plangebied diep vergraven en omgewerkt, gemiddeld tot een diepte van 1,6 m -mv en daarom heeft het duingebied aan het maaiveld nog slechts een lage archeologische verwachting. Ten oosten van de Wijkerstraatweg komen alleen afzettingen voor die horen bij het Oer-IJ systeem, maar die zijn afgezet in zeer dynamische of zeer natte landschappen en dus nagenoeg ongeschikt waren voor de mens. Daarnaast is de bodem ook in dit deelgebied diep verstoord, met name door ophogingen. Het oostelijke deel van het plangebied heeft daarom een lage archeologische verwachting. <p>
Tijdens het onderzoek is geconstateerd dat de bodem in het plangebied tot grotere diepte is verstoord dan zal worden ontgraven bij de geplande werkzaamheden. IDDS Archeologie adviseert om het plangebied, voor wat betreft het aspect archeologie, vrij te geven voor de voorgenomen civieltechnische werkzaamheden.