Archeologisch onderzoek IVO-P plangebied Bergerbos te St. Odiliënberg

In het voorjaar van 2024 heeft Geonius Archeologie in opdracht van in opdracht van Stichting de Wegh van Meijl op Seven een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) uitgevoerd op een opmerkelijke heuvel op de locatie Bergerbos te St. Odiliënberg (gemeente Roerdalen). Aanleiding tot uitvoering van het onderzoek vormt de geplande ontwikkeling van een ontvangstruimte in de vorm van een grafheuvel op de hier aanwezige natuurbegraafplaats, waarbij bewustwording van het grafritueel uit het verleden voorop staat. De opmerkelijke heuvel vormt het uitgangspunt van deze bewustwording. In 2003 en 2022 zijn al archeologische onderzoeken met betrekking tot de heuvel uitgevoerd. Vanwege de tegenstrijdige resultaten van deze onderzoeken (nieuwste tijd vs. Prehistorie) , kan alleen door middel van extra onderzoek meer inzicht verkregen worden in de ouderdom en functie van het heuvellichaam. De doelstelling van het onderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van de heuvel op de natuurbegraafplaats waarbij de centrale vraagstelling vooral gericht is op het bepalen van de ouderdom en functie van het heuvellichaam. De resultaten van huidige proefsleuvenonderzoek komen goed overeen met het al uitgevoerde onderzoek in 2003. Onder een antropogene ophoogpakket dat centraal ca. 0,7 m kan bereiken, bevindt zich een verbruiningslaag die is geïnterpreteerd als de top van de natuurlijke bodem. De onderliggende C-horizont bestaat uit compacter zand waarin zich diverse ijzer- en leemlaagjes bevinden. Op basis van de top van deze laag kan afgeleid worden dat de heuvel is opgeworpen op een hoger deel van een landduin. In de heuvel zijn vier kuilen vastgesteld die gegraven zijn doorheen de ophogingslaag. De kuilen zijn relatief recent (ca. 19de - 20ste eeuw). De functie van deze kuilen blijft onbekend maar het is niet uitgesloten is dat twee diepe kuilen tot eenzelfde structuur (met een centrale tussenafstand van ruim 2m) behoren. Twee grondsporen waren pas herkenbaar onder het ophoogpakket van de heuvel. Opmerkelijk dat één grondspoor duidelijk aan verhitting onderhevig is geweest. Centraal is een ovale vulling aanwezig met relatief veel houtskool. Een 14C datering van het houtskool uit dit grondspoor geeft na kalibratie een datering tussen circa 1492 en 1653 na Chr. Tijdens het onderzoek zijn 52 vondsten verzameld. De vondstcategorieën betreffen keramiek, glas, ijzer, bot en steen. Vooral het gebruiksaardewerk, betreffende Andenne aardewerk (N=9), Zuid Limburgs aardewerk (N=1) en roodbakkend geglazuurd aardewerk (N=1) is beter dateerbaar. Het Andenne en Zuid-Limburgs aardewerk dateert respectievelijk uit de late 12de eeuw. Het werd vooral aangetroffen in de top van de natuurlijke bodem en de basis van het ophoogpakket. Het fragment roodbakkend aardewerk dateert uit de (late) 16de eeuw en werd aangetroffen op de overgang van de begraven A-horizont en het ophoogpakket. Op basis van de huidige gegevens wordt vooralsnog geconcludeerd dat de heuvel in zijn finale vorm tussen de 16de eeuw en de (eerste helft van de) 19de eeuw tot stand gekomen is. De precieze functie van de heuvel blijft evenwel nog steeds een vraagteken. De kenmerkende landschappelijke ligging lijkt evenwel een grote rol te hebben gespeeld. Van nature had men op deze locatie een uitstekend overzicht op de omgeving en door de antropogene ophoging werd de plek een prominent landmark. In het kader van de huidige bestemming als natuurbegraafplaats rusten de overledenen rondom een locatie waar men al vanouds toe aangetrokken werd. De heuvel blijkt op basis van de verschillende waarderingscriteria zeker behoudenswaardig. De huidige afmetingen van de heuvel lijken nog goed met de oorspronkelijke afmetingen overeen te stemmen. Met het oog op behoud/ restauratie wordt dan ook aangeraden geen gravende ingrepen op deze heuvel uit voeren. Niet destructieve maatregelen om de heuvel te beschermen tegen verdere erosie kunnen in overleg met het bevoegd gezag steeds besproken worden.