NEYTROFIL FENOTIPINING O'ZGARISHIDA TUMOR MIKRO-MUHITI PH BALANSINING ROLI KISLOTALILIKNI KAMAYTIRISH STRATEGIYALARINING IMMUNOMODULYATOR TA'SIRI

Tumor mikro-muhiti (TMM) o‘zining murakkab hujayraviy tarkibi va metabolik xususiyatlari bilan sar hujayralarining rivojlanishi, invaziyasi va terapiyaga chidamliligida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. So‘nggi o‘n yillikda olib borilgan tadqiqotlar TMM ning kislotali (asidik) pH darajasi nafaqat metabolik chiqindi mahsulot, balki immunosupressiv fenotipni shakllantiruvchi muhim signal omili ekanligini ko‘rsatdi. Ayniqsa, tug‘ma immun tizimining eng ko‘p uchraydigan hujayralari bo‘lgan neytrofillar TMM dagi pH o‘zgarishlariga sezgirligi bilan ajralib turadi. An'anaviy qarashda qisqa umr ko‘ruvchi va mikrobial patogenlarga qarshi birinchi himoya chizig‘i sifatida faoliyat yurituvchi neytrofillar, TMM ta'sirida o‘z fenotipini tubdan o‘zgartirib, o‘smani qo‘llab-quvvatlovchi (N2) yoki immunosupressiv holatga o‘tadi. Mazkur maqola TMM ning kislotaliligini sun'iy ravishda kamaytirish (pH ni "bufferlash" yoki neytrallash) orqali neytrofil fenotipini qayta dasturlash imkoniyatlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotlarda aniqlanishicha, kislotali muhit (pH 6.5–6.8) neytrofillarda spermidin/spermin N1-asetiltransferaza 1 (SAT1) fermenti faolligini oshirib, N1-asetilspermidin to‘planishiga va natijada neytrofillarning o‘simaga jalb qilinishiga olib keladi [2, 3]. Shu bilan birga, kislotalilik gipoksiya bilan birgalikda neytrofillarda gistonlarning laktillanishi (histone lactylation) jarayonini faollashtirib, arginaza-1 (ARG1) ekspressiyasini kuchaytiradi va T-hujayralarining faolligini susaytiradi [9]. Kislotali muhitni neytrallashga qaratilgan strategiyalar, jumladan, proton nasos inhibitörleri yoki buferlovchi nanomateriallar qo‘llanilishi natijasida neytrofillarning immunosupressiv faolligi pasayib, ularning yallig‘lanishga qarshi (N1) fenotipga qaytishi kuzatilgan. Jumladan, oshqozon osti bezi saratonida NHE1 (Na+/H+ almashinuvchisi) inhibitörü kariporid qo‘llanilishi neytrofillar infiltratsiyasini kamaytirib, limfotsitlar/neytrofillar nisbatini oshirgan [1]. Jigar saratonining postoperative rekurentsini oldini olishda qo‘llanilgan pH-sezgir gidrogel tarkibidagi mezoporoz biofaol shisha nanozarrachalari TMM kislotaliligini neytrallab, immunosupressiv hujayralar infiltratsiyasini kamaytirgan [8]. Ushbu ma'lumotlar TMM pH ini "bufferlash" neytrofil fenotipini o‘zgartirish orqali anti-tumor immun javobni kuchaytirishning istiqbolli strategiyasi ekanligini ko‘rsatadi. Kelgusida pH ni modulyatsiya qiluvchi vositalarni immunoterapiya bilan kombinatsiyalash sar kasalligini davolash samaradorligini oshirishi mumkin.