Opgravingsdocumentatie scheepswrak Deventer 1-4

<p>Scheepstype: platbodems en diversen. Dit dossier bevat informatie over de in Deventer gevonden scheepsresten, genummerd Deventer 1 t/tm 3. In het kader van het project urbanisatie rivierengebied is in november 1983 door de ROB een onderzoek ingesteld aan de IJsselstraat in Deventer. Naast sporen van huizen en een stadsmuur uit latere tijd, zijn tien evenwijdig aan de IJssel geplaatste beschoeiingen gevonden die in vier fasen zijn aangebracht, waarvan er drie gemaakt waren van fragmenten van schepen met platte bodem. Pingsdorf scherven uit de opvulling rond de scheepsdelen en de eerstvolgende beschoeiing plaatsen deze in de 10e-11e, mogelijk 12e eeuw. Het best bewaarde scheepshout, de Deventer II, bevond zich in de zevende beschoeiing. Het ging om een deel van de bodem van een schip waarvan de planken nog door de spanten bijeen werden gehouden. Ook het mastblok was nog op de bodem bevestigd. De aanzet van het boord aan de bodem was nog bewaard. De eerste boordplank was aan de buitenkant met houten pennen aan de bodem verbonden. De naad tussen bodem en boordplank was met mos gebreeuwd. Over dit mos was een latje aangebracht, dit geheel werd met ijzeren sintels (krammen) bijeen gehouden.</p><p>Voor meer informatie zie:</p><p>- K. Vlierman 1996, ‘Kleine bootjes en middeleeuws scheepshout met constructiedetails’ (Scheepsarcheologie II. Flevobericht 404; Nederlands Instituut voor Scheeps- en Onderwater Archeologie/ROB (NISA), p. 92-106</p><p>Later is het dossier aangevuld met documentatie omtrent een vierde vindplaats, Deventer 4 genoemd, ondanks dat het resten van meerdere wrakken betreft. Deze scheepsresten zijn onderzocht door archeologiebedrijf ADC in 2016 aan de Ossenwaard, na in 2015 ontdekt te zijn bij passieve archeologische begeleiding. Hieronder volgt een ingekorte samenvatting van hun rapport; zie voor meer informatie ‘Rapport ADC 4241 Wrakresten Deventer 4’.<br>Ca. 200 fragmenten scheepshout en enkele objecten die mogelijk tot scheepsinventaris behoorden werden geborgen. 98 stukken zijn geselecteerd voor scheepsarcheologisch onderzoek en zijn gereinigd, gefotografeerd, beschreven en bemonsterd. De helft is gedocumenteerd middels fotogrammetrie. <br>Het houtonderzoek leidde tot enkele conclusies. Ten eerste bleek het hout dermate gefragmenteerd dat een reconstructie onmogelijk was. Ten tweede leverde dendrochronologisch onderzoek een coherent beeld op van wrakstukken met een kapdatum rond 1500 n. Chr. Bouw en gebruik in beschouwing nemende, kunnen de wrakresten dan in depositie zijn geraakt in de eerste helft van de zestiende eeuw. Ten derde is vastgesteld dat het hout geen details bevat die wijzen op hergebruik in een ander schip, in een oeverbeschoeiing of in de brugconstructie. Door de mate van fragmentatie kan echter niet worden uitgesloten dat er in een enkel geval toch sprake was van hergebruik. Tenslotte is geconcludeerd dat de aanwezigheid van hout met koggeachtige kenmerken dominant was. Echter er zijn houtstukken aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van houtresten van minimaal vier vaartuigen en drie typen. Het betreft dan een koggeachtige, twee kielschepen, mogelijk tjalkachtig en een klein platboomd vaartuig mogelijk aakachtig, praamachtig of punterachtig. <br>De wraklocatie is waarschijnlijk ontstaan door het bewust achterlaten van afgedankte vaartuigen. Een ongeluk is echter niet uitgesloten (storm, ijsgang). Er zijn veel zware stukken hout aangetroffen die niet kunnen zijn ingespoeld. Dat kan echter wel gebeurd zijn met kleine stukken hout. Mogelijk zijn de vaartuigen ingezet bij waterwerken in relatie tot aanleg en onderhoud van de houten brug of van gerelateerde maritieme infrastructuur. Ook kunnen de vaartuigen zijn ingezet voor watermanagement doeleinden om de rivier aan de westkant onder controle te krijgen. Daarbij is niet uitgesloten dat beschoeiing, bedijking en afdamming van kronkelwaardgeulen plaatsvond, al dan niet provisorisch.</p>