ปัญหาการจดทะเบียนข้อความทั่วไปเป็นเครื่องหมายการค้า

บทคัดย่อ เครื่องหมายการค้าเป็นทรัพย์สินทางปัญญาอย่างหนึ่งที่มีค่าและมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการประกอบธุรกิจ กฎหมายเครื่องหมายการค้าของไทยจึงมีการปรับปรุงแก้ไขอยู่หลายครั้ง เพื่อให้มีความทันสมัยกับสภาวะเศรษฐกิจ โดยกฎหมายเครื่องหมายการค้าฉบับปัจจุบันของไทย คือ พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2559 อันเป็นกฎหมายเครื่องหมายการค้าที่สร้างขึ้นเพื่อคุ้มครองบุคคลสองฝ่าย คือ เจ้าของเครื่องหมายการค้า และสาธารณชนผู้บริโภค โดยเครื่องหมายการค้ามีหน้าที่ประการสำคัญในการแยกความแตกต่างระหว่างสินค้าหรือบริการของผู้ขอจดทะเบียนและสินค้าหรือบริการของบุคคลอื่น หรือที่เรียกว่า “การมีลักษณะบ่งเฉพาะ” ซึ่งการมีลักษณะบ่งเฉพาะนั้น เป็นคุณลักษณะที่สำคัญที่สุดของเครื่องหมายการค้าที่สามารถจดทะเบียนได้ ทั้งนี้ ขั้นตอนการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าในประเทศไทยนั้นจะต้องได้รับการตรวจสอบจากนายทะเบียนเครื่องหมายการค้า ก่อนว่ามีลักษณะครบตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดไว้หรือไม่ โดยเฉพาะการพิจารณาถึงการมีลักษณะบ่งเฉพาะตามมาตรา 7 วรรคแรก แห่งพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 อันเป็นบทบัญญัติรองรับการมีลักษณะทั่วไปของการมีลักษณะบ่งเฉพาะของเครื่องหมายการค้าว่า “ได้แก่ เครื่องหมายการค้าอันมีลักษณะที่ทำให้ประชาชนหรือผู้ใช้สินค้านั้นทราบและเข้าใจได้ว่าสินค้าที่ใช้เครื่องหมายการค้านั้นแตกต่างไปจากสินค้าอื่น” ส่วนมาตรา 7 วรรคสองได้บัญญัติว่า “เครื่องหมายการค้าที่มีหรือประกอบด้วยลักษณะอย่างหนึ่งอย่างใดอันเป็นสาระสำคัญดังต่อไปนี้ ให้ถือว่ามีลักษณะบ่งเฉพาะ…” ซึ่งเป็นเพียงตัวอย่างของเครื่องหมายการค้าที่มีลักษณะบ่งเฉพาะเท่านั้น แต่ยังมีเครื่องหมายอื่น ๆ ที่มีลักษณะบ่งเฉพาะที่แม้ไม่ได้บัญญัติไว้ในมาตรา 7 วรรคสองนี้ ที่สามารถทำหน้าที่แยกความแตกต่างระหว่างสินค้าหรือบริการของผู้ขอจดทะเบียนและสินค้าหรือบริการของบุคคลอื่นได้ แต่กลับถูกปฏิเสธการรับจดทะเบียนด้วยเหตุผลว่าไม่มีลักษณะดังที่กฎหมายระบุไว้ตามมาตรา 7 วรรคสอง การค้นคว้าอิสระฉบับนี้ มุ่งศึกษาความเป็นมา แนวคิด สาระสำคัญของการมีลักษณะบ่งเฉพาะของเครื่องหมายการค้าที่สามารถนำมาจดทะเบียนเป็นเครื่องหมายการค้าได้ ในประเด็นของการตีความว่า ข้อความทั่วไปนั้น ไม่มีลักษณะบ่งเฉพาะตามมาตรา 7 วรรคหนึ่งและวรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 อันเนื่องมาจากปัญหาความไม่ชัดเจนของบทบัญญัติกฎหมาย และปัญหาจากการใช้ดุลพินิจในการตีความของนายทะเบียนเครื่องหมายการค้า คณะกรรมการเครื่องหมายการค้า รวมทั้งศาล เพื่อมิให้ข้อความทั่วไปที่สามารถแยกความแตกต่างระหว่างสินค้าหรือบริการของผู้ขอจดทะเบียนและสินค้าหรือบริการของบุคคลอื่นถูกปฏิเสธมิให้รับจดทะเบียน จากการศึกษาพบว่า ในทางปฏิบัติของนายทะเบียนเครื่องหมายการค้า คณะกรรมการเครื่องหมายการค้า รวมทั้งศาล ยังไม่มีแนวทางการพิจารณาที่ชัดเจนในการรับจดทะเบียนข้อความทั่วไปเป็นเครื่องหมายการค้า กล่าวคือ ข้อความทั่วไปบางรายการสามารถจดทะเบียนเป็นเครื่องหมายการค้าได้ตามคำวินิจฉัยของศาล แต่กลับถูกนายทะเบียนเครื่องหมายการค้า และคณะกรรมการเครื่องหมายการค้าปฏิเสธ ด้วยเหตุผลว่าเครื่องหมายการค้าของผู้ขอจดทะเบียนไม่มีลักษณะดังที่กฎหมายระบุไว้ตามมาตรา 7 วรรคสอง โดยไม่พิจารณาถึงการทำให้ประชาชนสามารถแยกแยะสินค้าหรือบริการของตนจากสินค้าหรือบริการของบุคคลอื่นตามมาตรา 7 วรรคแรกเสียก่อน อันเป็นแนวทางการพิจารณาที่แตกต่างจากศาล และไม่สอดคล้องกับแนวทางการใช้การตีความกฎหมายของต่างประเทศ อันได้แก่ สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น อย่างไรก็ตาม แม้ว่าในทางปฏิบัติได้มีคู่มือการพิจารณารับจดทะเบียนเครื่องหมายการค้ามาเป็นแนวทางพิจารณาประกอบแล้ว แต่ยังไม่สามารถหลีกเลี่ยงการปฏิเสธการรับจดทะเบียนจากปัญหาดังกล่าวได้ เพราะหลักเกณฑ์ที่กำหนดยังขึ้นอยู่กับผู้มีอำนาจในการใช้ดุลพินิจพิจารณารับจดทะเบียน ดังนั้น เพื่อให้นายทะเบียนเครื่องหมายการค้า คณะกรรมการเครื่องหมายการค้า รวมทั้งศาล มีหลักเกณฑ์การพิจารณาที่เป็นไปในทิศทางเดียวกันและสอดคล้องกับหลักสากล จึงควรแก้ไขบทบัญญัติพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 7 วรรคสอง ให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น โดยอาจกำหนดเพิ่มเติมว่า “เครื่องหมายการค้าซึ่งมิได้เข้าลักษณะหนึ่งลักษณะใดตามอนุมาตราต่าง ๆ ของวรรคนี้ ก็สามารถมีลักษณะบ่งเฉพาะได้ หากมีลักษณะตามวรรคหนึ่ง” (กล่าวคือ สามารถแยกความแตกต่างระหว่างสินค้าหรือบริการของผู้ขอจดทะเบียนและสินค้าหรือบริการของบุคคลอื่น) ทั้งนี้ เพื่อให้ข้อความทั่วไปสามารถมีลักษณะบ่งเฉพาะและจดทะเบียนเป็นเครื่องหมายการค้าได้