การสืบสรรค์เพลงลูกกรุงในสังคมและวัฒนธรรมไทยร่วมสมัย

วิทยานิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสืบสรรค์วรรณศิลป์ในเพลงลูกกรุง และการสืบสรรค์ที่มีปฏิสัมพันธ์กับบริบททางสังคมและวัฒนธรรมไทยร่วมสมัย โดยศึกษาเฉพาะเพลงลูกกรุงของศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง ตั้งแต่ปี 2529-2562 จำนวน 15 คนผลการศึกษา พบว่า บทเพลงลูกกรุงและวรรณคดีของไทยมีความสัมพันธ์กันในด้านฉันทลักษณ์ เนื้อหา องค์ประกอบทางวรรณศิลป์ และศิลปะทางการประพันธ์ ทำให้บทเพลงมีคุณค่าเชิงวรรณศิลป์ และเป็นที่นิยมแพร่หลาย ครูเพลงได้นำขนบวรรณศิลป์จากวรรณคดีแต่โบราณมาสืบสรรค์ให้เป็นบทเพลงลูกกรุง ได้แก่ การสืบทอดและปรับใช้ขนบฉันทลักษณ์ การนำเนื้อเรื่อง หรือตัวบทเดิมมาสร้างสรรค์เป็นตัวบทเพลง การหยิบยืมขนบด้านการสร้างจินตภาพ และขนบการสร้างบทพรรณนามาใช้ในเพลงลูกกรุง และการหยิบยกตัวบทวรรณคดีมาสร้างเป็นตัวบทเพลง ทั้งในลักษณะของการปรับเปลี่ยน การดัดแปลง การล้อเลียน การพาดพิง การผสมผสาน และการตีความใหม่ เพลงไทยสากลประเภทลูกกรุงมีการสืบสรรค์ขนบทางวรรณศิลป์มาจากวรรณคดีไทย ในขณะเดียวกัน นักแต่งเพลงลูกกรุงและนักแต่งเพลงยุคหลังก็ได้สืบสรรค์เพลงลูกกรุงเพื่อสร้างเป็นบทเพลงใหม่โดยการปรับแปลงบทเพลงลูกกรุง ได้แก่ การนำบทร้องฝ่ายหญิงมาปรับแปลงเป็นบทร้องฝ่ายชาย การนำบทร้องฝ่ายชายมาปรับแปลงเป็นบทร้องฝ่ายหญิง การนำบทเพลงร้องเดี่ยวมาปรับแปลงให้เป็นบทเพลงร้องคู่ และการนำบทเพลงลูกกรุงของไทยมาปรับแปลงเป็นบทเพลงลูกกรุงภาษาต่างประเทศ การดัดแปลงบทเพลงลูกกรุง การล้อเลียนบทเพลงลูกกรุง การสร้างสรรค์บทเพลงขึ้นใหม่ ได้แก่ การแต่งเป็นบทเพลงโต้ตอบกับเพลงเดิม และการแต่งด้วยการนำชื่อบทเพลงมาเชื่อมร้อยกันเป็นบทเพลงใหม่ การผสมผสานบทเพลงลูกกรุง และการปรับใช้บทเพลงลูกกรุงในบทเพลงประเภทอื่นส่วนการสืบสรรค์ที่มีปฏิสัมพันธ์กับบริบทร่วมสมัย ในช่วงทศวรรษ 2530 ได้เกิดปรากฏการณ์การผลิตซ้ำเพลงลูกกรุงเพื่ออุดช่องว่างทางการตลาด และการสร้างคอนเสิร์ตเชิดชูครูเพลงลูกกรุงเพื่อสนองต่อการรณรงค์วัฒนธรรมไทยโดยภาครัฐ ช่วงทศวรรษ 2540-2550 มีการเลือกสรรเพลงลูกกรุงมาวิจารณ์และตีความใหม่โดยกลุ่มนักวิจัย หรือนักแต่งเพลงลูกกรุง จนสามารถสร้างสรรค์นวัตกรรมเพลงลูกกรุงขึ้นมาได้ ช่วงทศวรรษ 2550 เกิดกระแสการผลิตซ้ำเพลงลูกกรุงในมิติอุตสาหกรรมบันเทิงเพื่อใช้ประกอบละครโทรทัศน์ ภาพยนตร์ และละครเวทีของไทย ช่วงทศวรรษ 2550-2560 มีการนำเพลงลูกกรุงมาสืบสรรค์ให้เป็นเพลงใหม่เพื่อสื่ออารมณ์ และความคิดอันสัมพันธ์กับปรากฏการณ์ทางสังคม ดังเช่น การต่อต้านคณะรัฐประหารปี 2557 และการดำรงชีวิตในช่วงที่มีการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 และในช่วงปี 2562 จนถึงปัจจุบัน ได้เกิดกระแสความนิยมการผลิตซ้ำเพลงลูกกรุงทั้งในรูปแบบรายการประกวดร้องเพลงทางโทรทัศน์ การจัดแสดงดนตรี การสร้างละครโทรทัศน์ และการขับร้องใหม่ผ่านสื่อออนไลน์ การศึกษาครั้งนี้ทำให้เห็นว่า เพลงลูกกรุงยังคงดำรงอยู่ในสังคมไทยเสมอมา โดยจะปรากฏในรูปแบบที่แตกต่างกันขึ้นอยู่กับบริบทในแต่ละช่วงเวลา และสามารถนำมาสืบสรรค์ใหม่ให้เข้ากับยุคสมัยได้อย่างไม่มีที่สิ้นสุด