การศึกษาปัจจัยทุนทางสังคมที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาวะ ของกลุ่มผู้สูงอายุพิการในชุมชน: กรณีศึกษาเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์

การศึกษาปัจจัยทุนทางสังคมที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาวะของกลุ่มผู้สูงอายุพิการในชุมชน: กรณีศึกษาเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ ในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์การวิจัยเพื่อศึกษาปัจจัยทุนทางสังคมที่ส่งผลให้เกิดการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลสุขภาวะผู้สูงอายุพิการในพื้นที่เทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ และเพื่อศึกษาบทบาทหน้าที่ของภาคส่วนต่าง ๆ และความเชื่อมโยงการดูแลสุขภาวะผู้สูงอายุพิการ โดยใช้แนวคิดทุนทางสังคม เป็นแนวทางในการดูแลผู้สูงอายุพิการในพื้นที่เทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ ศึกษาด้วยวิธีวิจัยคุณภาพ แบบพรรณนาเชิงวิเคราะห์ การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสงเกตุแบบไม่มีส่วนร่วม คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลแบบเจาะจง 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ กลุ่มที่ 1 ผู้ดูแลหลักเป็นบุคคลที่อยู่ใกล้ชิด ผู้สูงอายุพิการเปราะบาง ประกอบด้วย คู่สมรส บุตร พี่น้อง เพื่อนบ้าน ประธานชุมชน กลุ่มที่ 2 อาสาสมัคร จิตอาสา ประกอบด้วย อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเพชรบูรณ์ กลุ่มที่ 3 ผู้ดูแลผู้สูงอายุพิการของหน่วยงานราชการที่มีบทบาทหน้าที่โดยตรง ประกอบด้วย ผู้ช่วยเหลือดูแลผู้สูงอายุติดบ้านติดเตียง Caregiver (Cg) และผู้ช่วยคนพิการ Personal Assistant (PA) และกลุ่มที่ 4 ผู้แทนหน่วยงานรัฐภาคเอกชน ที่มีบทบาทเกี่ยวข้องในการดูแลสุขภาวะผู้สูงอายุพิการในพื้นที่ศึกษา ประกอบด้วย หน่วยงานภาครัฐ เอกชน มูลนิธิ และองค์กรชุมชนรวมจำนวน 30 คน ผลการศึกษา พบปัจจัยทุนทางสังคม ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านภาวะผู้นำ (Leadership) และความไว้วางใจ (Trust) 2) ปัจจัยด้านเครือข่าย (Network) และความไว้วางใจ (Trust) 3) ปัจจัยการพึ่งพาความรู้ (knowledge) และ 4) ปัจจัยการต่างตอบแทน (Reciprocity) และลักษณะการทำงานของระบบเครือข่ายที่ให้ความสำคัญในการดูแลกลุ่มผู้สูงอายุพิการเปราะบางในชุมชนเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ ส่งผลให้คนในชุมชนมีส่วนร่วมเป็นเครือข่ายการดูแลกลุ่มผู้สูงอายุพิการเปราะบางในชุมชน ที่ปฎิบัติงานเพื่อคนในชุมชน ผู้นำที่มีภาวะผู้นำที่ส่งต่อทำให้เกิดความไว้วางใจ มีบทบาทสำคัญในการเพิ่มจำนวนจิตอาสา ให้ความสำคัญกับการพึ่งพาความรู้ และยังเป็นการสร้างทุนมนุษย์ให้กับชุมชน อันนำไปสู่ความยั่งยืนของการดูแลกันและกันของคนในชุมชนข้อเสนอแนะ ได้แก่ ปัจจัยด้านผู้นำสำคัญกับงานบริการสังคม และสวัสดิการสังคม ระดับท้องถิ่น ภาครัฐส่วนกลางควรมีนโยบายหนุนเสริมทั้งความรู้ การสร้างความตระหนัก ในบทบาทรับผิดชอบของผู้นำขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งหนุนเสริมทรัพยากรต่าง ๆ ในการทำหน้าที่ดังกล่าวของผู้นำให้มีประสิทธิภาพ และการใช้แนวคิดทุนทางสังคม ได้แก่ ปัจจัยด้านภาวะผู้นำในท้องถิ่น และการสร้างความไว้วางใจชุมชน และอาสาสมัคร จิตอาสามาสนับสนุนให้เกิดการทำงานในลักษณะเครือข่าย และการทำงานบนฐานความรู้ เพื่อให้เกิดการพัฒนาศักยภาพคน ในการดูแลสุขภาวะกลุ่มเปราะบางในชุมชน รวมถึงการสร้างความตระหนักในบทบาทของอาสาสมัคร ในกลุ่มเยาวชน ในชุมชนเพื่อความยั่งยืนของเครือข่ายทำงานการดูแล เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในชุมชน