Archeologisch bureauonderzoek: Overnachtingshaven te Giesbeek

<p>Het archeologisch bureauonderzoek is uitgevoerd in het kader van de planprocedure voor de ontwikkeling van een overnachtingshaven bij Giesbeek. Aan de hand van de archeologische verwachting en de geplande (graaf)werkzaamheden zal advies worden gegeven ten aanzien van de noodzaak en vorm van archeologisch vervolgonderzoek.<br>Voor de realisatie van een overnachtingshaven zal grootschalig grondverzet plaatsvinden. De exacte locatie is echter nog niet bekend, momenteel worden drie varianten bekeken. De resultaten van dit bureauonderzoek zullen worden meegenomen in de beslissing voor de keuze voor een bepaalde variant. De impact van de geplande werkzaamheden op het archeologische bodemarchief is dus op dit moment nog niet in te schatten.</p><p>Als uitgangspunt voor het gespecificeerde verwachtingsmodel is de archeologische verwachtingskaart van de uiterwaarden gebruikt. Rijkswaterstaat en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hebben deze verwachtingskaart laten opstellen voor de uiterwaarden langs de grote rivieren om de bestaande kennis te kunnen gebruiken voor toekomstige werkzaamheden langs de rivieren zodat beter kan worden geanticipeerd op het risico op het aantreffen van archeologische resten. Tegelijkertijd heeft de RCE belang bij een goede borging van cultuurhistorie in ruimtelijke afwegingen in het rivierengebied. Het onderzoek en uiteindelijke vervaardiging van deze verwachtingskaart is uitgevoerd door Deltares, de Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Utrecht. Aan de waterplassen die zijn ontstaan door de ontzanding is op deze kaart een zeer lage verwachting toegekend. Het complete bodemarchief is in dit gebied tot zo’n 20 meter diep ontzand.<br>Aan het zuidelijke deel van het plangebied is een hoge archeologische verwachting toegekend vanwege de mogelijkheid van een intact archeologisch niveau op grotere diepte. De verwachting geldt voor de periode Midden-Mesolithicum – Vroege-Middeleeuwen en wordt op een diepte van 1 à 2 m (mogelijk al binnen 1 m) beneden maaiveld verwacht.<br>Voor de overige landzones binnen het projectgebied geldt dat de IJssel de bodem in de Middeleeuwen heeft omgewerkt. Dit geldt met name voor de kronkelwaard in het noorden van het projectgebied. Aan deze zone is daarom een lage verwachting toegekend voor archeologische (landgebonden) vindplaatsen uit alle perioden.<br>Uit historisch kaartmateriaal blijkt dat een groot deel van de Vaalwaard geschikt was voor bewoning en akkerbouw. Vermoedelijk was sprake van een hogere rug in het landschap waarop de boerderijen werden neergezet. De historische bewoningslocaties in deze periode zijn echter door zandwinning verdwenen waardoor niet meer kan worden vastgesteld wanneer de vroegste bewoning in de uiterwaard heeft plaatsgevonden. De landtong in het zuidwesten waarop de steenfabriek heeft gelegen is mogelijk nog een overblijfsel van de oorspronkelijke uiterwaard waar de bodem nog onverstoord is. Hier lijkt voornamelijk ophoging te hebben plaatsgevonden en geen afgraving. Ter plaatse van deze landtong hebben volgens het historisch kaartmateriaal echter geen historische boerderijlocaties gelegen. Op basis van de gegevens uit dit bureauonderzoek is daarom een lage verwachting toegekend voor nederzettingsresten uit de Late-Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) en de Nieuwe tijd. <br>Omdat het projectgebied in een tot voor kort actief rivierengebied ligt, is ook gekeken naar een specifieke verwachting voor begraven aquatische (incl. maritieme) archeologie. In het noordelijke deel van het projectgebied ligt een kronkelwaard die wordt gekenmerkt door een afwisseling van hogere zandruggen en geulen. Deze kronkelwaard is vermoedelijk na de bedijking (rond 1300) gevormd in de Nieuwe tijd. In de laagtes/geulen kunnen losse vondsten terecht zijn gekomen. Daar waar de geulen dicht langs bewoningslocaties/boerderijen hebben gelopen kunnen vondsten worden aange¬troffen. In het verleden werden veel landbouwgoederen over water getransporteerd. De boerderijen in de uiterwaard hebben als primaire functie de landbouw dus in de buurt van de boerderijen kunnen bouwwerken langs het water zijn opgericht, zoals een aanlegsteiger, beschoeiing en kades. Historisch kaartmateriaal laat echter zien dat de voormalige geulen van de IJssel die dicht langs de voormalige locaties van de boerderijen De Vuik en de Vaalswaard hebben gelegen inmiddels zijn afgegraven ten behoeve van zandwinning. In de geulen die nog in het resterende deel van de kronkelwaard aanwezig zijn, bestaat de kans dat eventuele vondsten zijn verdwenen, omdat juist in de laagtes klei is gewonnen voor de baksteenindustrie. De omvang en diepte van de kleiwinning is echter niet bekend dus de aanwezigheid van begraven aquatische (incl. maritieme) archeologie kan niet worden uitgesloten.</p>