KOMPYUTER LINGVISTIKASI: SUN'IY INTELLEKT VA TABIIY TILNI QAYTA ISHLASH (NLP)

Annotatsiya. Mazkur maqolada kompyuter lingvistikasi, sun’iy intellekt va tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing — NLP) texnologiyalarining nazariy asoslari, rivojlanish tendensiyalari hamda amaliy qo‘llanilish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi tabiiy tilni kompyuter yordamida qayta ishlashda qo‘llaniladigan zamonaviy yondashuvlarni tizimlashtirish va ularning o‘zbek tilidagi istiqbollarini aniqlashdan iborat. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, qiyosiy tahlil, tasniflash va umumlashtirish metodlaridan foydalaniladi. Tahlil natijasida qoidaviy, statistik va neyron tarmoqlarga asoslangan yondashuvlarning o‘ziga xos xususiyatlari, afzalliklari hamda cheklovlari yoritiladi. Shuningdek, katta til modellari, transformer arxitekturasi, matnlarni avtomatik tasniflash, mashina tarjimasi, nutqni tanib olish va axborot qidirish kabi yo‘nalishlarning imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. O‘zbek tilida sifatli lingvistik resurslar, belgilangan ma’lumotlar to‘plamlari, morfologik tahlil vositalari va baholash mezonlarini rivojlantirish zarurati asoslab beriladi. Xulosa sifatida o‘zbek tilining grammatik va semantik xususiyatlarini hisobga oluvchi, milliy til resurslariga tayangan NLP modellarini yaratish kompyuter lingvistikasining ustuvor vazifalaridan biri ekanligi ta’kidlanadi.