Duizend jaar bewoningsgeschiedenis te Ootmarsum: Archeologische begeleiding Marktstraat 5 te Ootmarsum, gemeente Dinkelland

<p>Het onderzoek heeft een ca, 1,25 meter dik, stedelijk bewoningspakket aan het licht gebracht uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Anders dan op de 50 meter zuidwestelijk gelegen onderzoekslocatie aan de Schiltstraat is onder dit pakket Oud Dekzand aangetroffen dat onder poolomstandigheden door wind en sneeuwsmelt is afgezet. Over dit ongeroerde moedermateriaal ligt een begraven akker of pre-stedelijke nederzettingslaag, die door enkele aardewerkfragmenten uit deze en de daarop volgende laag in de 10e tot 11e eeuw wordt gedateerd. Twee paalsporen kunnen uit dezelfde of een daarop volgende periode dateren. Na deze eerste nederzettingsfase start in de 13e eeuw, op zijn laatst rond 1300 de accumulatie van humeuze stadsophogingsgrond die kenmerkend is voor stedelijke contexten uit vooral de 12e tot en met de 14e eeuw. Aan het begin van de 14e eeuw, kort voor de eerste verlening van stedelijke rechten, lijkt er dus al sprake van een nederzetting met stedelijke aard in de vorm van een intensieve bebouwing en bewoning. De stadsrechtverlening van 1325 volgt daarmee een bestaande situatie en spreekt ook over een bevestiging van eerder verleende rechten. Er mee rekening houdend dat zich dan al ophoging heeft ontwikkeld die al door bebouwingssporen werd voorafgegaan, zal het begin van de bewoning langs de Marktstraat nederzetting zeker teruggaan tot het begin van de 13e eeuw. In de 14e eeuw verrees op de onderzoekslocatie een huis met leemvloer, centraal gelegen haard en ondiep gefundeerde buitenwanden. Waarschijnlijk gaat het om eenzelfde vakwerkconstructie zoals die tot ver in de nieuwe tijd gebruikelijk bleef, gefundeerd op natuursteenblokken of veldkeien in een enkele decimeters ingegraven funderingssleuf. In de late 14e eeuw of vroege 15e eeuw volgt een periode waarin het terrein niet bebouwd was. Deze ontwikkeling loopt in lijn met de algemene ontginningshausse in de 12e t/m de eerste helft van de 14e eeuw, die rond 1347 uitmondt in de grote pestepidemie met een algehele terugval van bevolking en economische activiteit. In deze tijd, de tweede helft van de 14e eeuw en het eerste deel van de vijftiende eeuw is in veel steden sprake van braakliggende terreinen. In de 15e eeuw volgt nieuwe bebouwing, nu in een ‘schonere’ setting met ophogingen en vlijlagen van gedolven een aangevoerd ‘schoon zand of keileem in plaats van humeuze stadscompost. Ook komt er in deze tijd aandacht voor hygiëne. Onder meer beerputten en veldkeienbestratingen komen op, die schoongeveegd kunnen worden. Daarin past ook het verschijnen van ‘schone’ ophogingslagen. De burgerlijke wooncultuur komt tot ontwikkeling, waarin ook de opkomst van de kacheloven past en die van glasvensters. De verspreiding van ‘stenen’ vloeren van veldkeien of plavuizen, die beter schoon te houden waren, zorgt voor de opkomst van kookpotten op poten in roodbakkend aardewerk. Van al deze ontwikkelingen zijn bij het onderzoek op de locatie Marktstraat 5 aanwijzingen gevonden in de 15e – 16e eeuw. Bijzonder is de vondst van kacheltegelfragment uit de 16e eeuw: tot nog toe het enige uit burgerlijke context in Twente. Kachelovens waren voorbehouden aan de elite en welgestelde burgers. Een indruk van de materiële cultuur is verkregen uit het afval en bouwmateriaal dat in de eerste helft van de 16e eeuw is gedeponeerd bij de afbraak van een (deels?) verbrand vakwerkhuis en de daarop volgende nieuwbouw. Mogelijk is hier sprake van de gevolgen van één van de vele verwoestingen in de Tachtigjarige Oorlog. Puinstortingen, huisraad, enige tijd openliggende gaten, beerputten die geleegd, of juist volgestort en verplaatst worden, zijn allemaal zaken die in diverse Oost-Nederlandse steden zijn aangetroffen in de periode van de late 16e tot vroege 17e eeuw, met name in de wat meer gegoede straten. Gedurende de gehele periode vanaf de 13e eeuw lijkt de plaats goed aan te sluiten bij algemene ontwikkelingen, waarbij de materiële cultuur sterk beïnvloed is door het oostelijk aangrenzende Duitsland.</p>