ประสิทธิภาพในการดำเนินโครงการตามนโยบายเรียนฟรี 15 ปี: ศึกษาเปรียบเทียบระหว่างโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน และโรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดอ่างทอง

การศึกษาเรื่อง “ประสิทธิภาพในการดำเนินโครงการตามนโยบายเรียนฟรี 15 ปีศึกษาเปรียบเทียบระหว่างโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน และโรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในจังหวัดอ่างทอง” นี้ มีความมุ่งหมายที่จะศึกษาว่า ภายใต้นโยบายเรียนฟรี 15 ปี ระหว่างโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานและโรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในจังหวัดอ่างทอง มีโครงสร้างความสัมพันธ์ หลักเกณฑ์ แนวทาง และการนำนโยบายไปปฏิบัติเหมือนหรือต่างกันหรือไม่ อย่างไร โดยคาดหวังว่าผลการศึกษาที่จะได้รับจะนำมาซึ่งแนวทางในการพัฒนาระบบการดำเนินงาน และการนำนโยบายเกี่ยวกับการศึกษาของประเทศไปปฏิบัติอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล ต่อไปผลการศึกษาในครั้งนี้ พบว่า การนำนโยบายเรียนฟรี 15 ปี ไปปฏิบัติในโรงเรียนสังกัด สพฐ. สามารถดำเนินการได้มีประสิทธิภาพมากกว่า โรงเรียนสังกัด อปท. ทั้งด้านการนำนโยบายไปปฏิบัติ ด้วยเหตุผลที่ว่า โรงเรียนสังกัด สพฐ. เป็นนิติบุคคลตามกฎหมาย การดำเนินงานต่าง ๆ รวมถึงงบประมาณมีความคล่องตัวกว่า ไม่ถูกแทรกแซงจากนโยบายท้องถิ่นและนักการเมือง อีกทั้ง การกำหนดหลักเกณฑ์และแนวทางในการดำเนินการตามนโยบายเรียนฟรี 15 ปี โรงเรียนสังกัด มีความครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายมากกว่า มีแนวทางและขั้นตอนการกำกับ ติดตาม ประเมินผลและรายงาน และแนวทางการดำเนินงานด้านการมีส่วนร่วมของแต่ละฝ่ายเป็นระดับที่ชัดเจน โดยใช้กลไกคณะกรรมการภาคี 4 ฝ่าย ได้แก่ ผู้แทนครู ผู้แทนนักเรียน ผู้แทนผู้ปกครอง และผู้แทนชุมชน เข้ามามีส่วนร่วม และมีการจัดทำแนวทางการดำเนินงานตามโครงการสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการจัดการศึกษาตั้งแต่ระดับอนุบาลจนจบการศึกษาขั้นพื้นฐานประจำปีงบประมาณทุกปี ซึ่งมีรายละเอียดทั้งในส่วนของนิยามความหมาย ตัวอย่างเอกสารต่าง ๆ ขั้นตอนเป็นลำดับที่ละเอียดชัดเจน และแจ้งให้โรงเรียนในสังกัดนำไปใช้ รวมทั้ง โรงเรียนมีการประชุมชี้แจง ประชาสัมพันธ์การดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ส่งผลต่อการนำนโยบายไปปฏิบัติในพื้นที่ ทำให้หน่วยงานและโรงเรียนในพื้นที่สามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพ พบปัญหาอุปสรรคในการดำเนินการน้อยกว่า และมีผลการดำเนินงานที่ชัดเจนเป็นรูปธรรมตามวัตถุประสงค์ของโครงการตามนโยบาย โดยในด้านคุณภาพการศึกษา จากคะแนนเฉลี่ยผลการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (O-NET) ของทั้งระดับประถมศึกษาปีที่ 6 มัธยมศึกษาปีที่ 3 และมัธยมศึกษาปีที่ 6 ของโรงเรียนสังกัด สพฐ. มีคะแนนเฉลี่ยปีการศึกษา 2565 และย้อนหลัง 4 ปี (2561 - 2564) สูงกว่าโรงเรียนสังกัด อปท. ทุกปี สะท้อนให้เห็นถึงคุณภาพการจัดการศึกษาที่แตกต่างกันตามบริบทของหน่วยงาน และผลของการกระจายอำนาจจากส่วนกลางไปสู่หน่วยการปกครองท้องถิ่นในการจัดบริการสาธารณะด้านการศึกษา ตามหลักความสามารถของท้องถิ่น ที่ต้องคำนึงถึงความพร้อมของแต่ละองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้วย ภาครัฐจึงควรให้ความสำคัญกับการพัฒนาและเพิ่มขีดความสามารถให้กับท้องถิ่นให้มากขึ้น ซึ่งมีข้อเสนอแนะในการศึกษา คือ รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรปรับเพิ่มเกณฑ์ การจัดสรรงบประมาณให้กับสถานศึกษาที่มีความจำเป็น/ขาดแคลนอุปกรณ์การเรียนการสอนเพิ่มเติมจากจัดสรรตามเกณฑ์รายหัวโดยเฉพาะสถานศึกษาขนาดเล็ก และหลักเกณฑ์การจัดสรรงบประมาณค่าใช้จ่ายทั้ง 5 กิจกรรม ให้สอดคล้องกับภาวะเศรษฐกิจที่แท้จริงในปัจจุบัน สพฐ. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ควรจัดสรรงบประมาณเต็มจำนวนจำนวนให้โรงเรียนในสังกัด และให้โรงเรียนสามารถเบิกจ่ายงบประมาณเต็มจำนวน ควรปรับปรุงหลักเกณฑ์และแนวทางที่เอื้อต่อการบริหารงบประมาณในการถัวจ่ายระหว่างรายการงบประมาณหรือยืมงบประมาณรายการอื่นมาใช้จ่ายก่อน ในกรณีที่ได้รับการจัดสรรไม่เพียงพอ กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นควรจัดทำคู่มือการดำเนินงานตามโครงการเรียนฟรี 15 ปี โดยมีรายละเอียดแนวทางขั้นตอน และการกำกับ ติดตามประเมินผลในแต่ละระดับ รวมทั้งแบบฟอร์มต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การดำเนินงานในพื้นที่สะดวก รวดเร็ว และถูกต้องตามระเบียบหลักเกณฑ์ และควรกำหนดให้ อปท. และโรงเรียนในสังกัด ประเมินผลการดำเนินงานโครงการเรียนฟรี 15 ปี เพื่อสะท้อนผลการดำเนินงาน ปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะให้ผู้บริหารในระดับนโยบาย นำไปปรับปรุงการดำเนินโครงการทุกปี อปท. ในจังหวัดอ่างทอง ควรพัฒนาบุคลากรของโรงเรียนในสังกัดให้พร้อมรับการกระจายอำนาจตามโครงสร้างการบริหารงาน และโรงเรียนสังกัด อปท. ในจังหวัดอ่างทองควรเผยแพร่ ชี้แจง ประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับการดำเนินโครงการเรียนฟรี 15 ปี ผ่านช่องทางต่าง ๆ หรือการประชุมผู้ปกครอง เพื่อให้เกิดความเข้าใจและความโปร่งใสในการบริหารงบประมาณ