Archeologische waarnemingen in de kerk van Hummelo, gemeente Bronckhorst; archeologische begeleiding graafwerkzaamheden Nederlands Hervormde kerk van Hummelo : Archeologische waarnemingen in de kerk van Hummelo, gemeente Bronckhorst; archeologische begeleiding graafwerkzaamheden Nederlands Hervormde kerk van Hummelo

In opdracht van College van Kerkrentmeesters Protestante Gemeente Hummelo heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in augustus 2011 een archeologische begeleiding uitgevoerd in verband met de aanleg van vloerverwarming in de Hervormde Kerk te Hummelo, gemeente Bronckhorst. Het primaire doel van deze begeleiding was het veilig stellen van de wetenschappelijke informatie van deze vindplaats die aangemerkt is als gebouwd Rijksmonument.Op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Bronckhorst staat het kerkterrein als een gebied met een hoge of zeer hoge archeologische waarde met een attentiezone van 50 m om het rijksmonument. Dit betekent dat bij bodemingrepen dieper dan 30 cm -Mv vroegtijdig een inventariserend archeologisch dient te worden uitgevoerd. In dat kader is in maart 2010 een bouwhistorische verkenning en in juni 2010 een bureauonderzoek met betrekking tot archeologie uitgevoerd. Op basis daarvan is besloten de graafwerkzaamheden in de kerk archeologisch te laten begeleiden.De huidige kerk is in de jaren 1838-1839 gebouwd op de plaats van een middeleeuwse voorganger. De vroegste vermelding van deze kerk dateert uit 1328. Jan de Beijer tekende de kerk in 1743 vanuit het noordoosten. Uit de vergelijking van deze tekening met de plattegrond van de kerk zoals die op de eerste kadastrale tekening (het kadastrale minuutplan uit 1822) weergegeven is, blijkt dat het oost-west georiënteerde gebouw opgezet was als een eenvoudige kruiskerk. Op de tekening is alleen het noordertransept weergegeven met in de hoek met het koor een kapel. Het zuidertransept is mogelijk eerder al gesloopt of nooit gerealiseerd. In 1826 was de kerk zo bouwvallig dat met behulp van fi nanciële bijdragen van koning Willem I en baron van Heeckeren in 1838-1839 een geheel nieuwe kerk werd gebouwd. Deze kerk is schuin over de fundamenten van het westelijk deel van de oude kerk gebouwd.In eerste instantie zou slechts een kleine ontgraving van 0,9 m breed en 0,5 m diep binnen de kerk plaatsvinden. Het bleek echter dat nagenoeg de gehele kerkvloer was verwijderd en dat op vier plaatsen ontgravingen zouden plaatsvinden. Toen ook nog eens duidelijk werd dat het onderliggende bodemarchief rijk en redelijk goed geconserveerd was, is de aanleg van de vloerverwarming gestaakt. In vier dagen zijn alle ontgravingen tot op dan aangelegde diepte gedocumenteerd.In de vier werkputten zijn naast enkele sporen van de bouw van de nieuwe kerk 21, vooral gefragmenteerde inhumatiegraven aangetroffen. Daarnaast is op enkele locaties een laag met inhumaties aangetroffen die nog niet op juiste diepte waren aangelegd. De belangrijkste waarneming betrof de restanten van de fundering van de oude kerk. Deze bestond uit in verband gestapelde brokken ijzeroer met kalkmortel. De aangetroffen fundering bestond uit een deel van de lange zuidgevel in een hoek met een deel van een inpandige steunbeer of mogelijk deel van de binnenindeling.De gedocumenteerde graven lagen in lijn met de fundering en buiten de oude kerk. De datering van de graven is onduidelijk. Het is echter niet uit te sluiten dat de oudste graven dateren uit de 14e eeuw, de (historische bekende) beginperiode van de kerk. Binnen de begravingen is op grond van vulling duidelijk een fasering zichtbaar. De jongste graven, waarvan nog duidelijke botresten aanwezig waren, dateren mogelijk nog uit de 18e eeuw. Deze datering is gebaseerd op het vondstmateriaal, waaronder drie munten uit de tweede helft van de 18e eeuw. Overigens dateert de enige aangetroffen zilveren munt, afkomstig uit losse grond onder de nieuwe kerkvloer, uit de periode 1387-1416, wat overeenkomst met de eerste historische vermelding van de kerk. Overige metaalvondsten, twee schoengespen en mogelijk een fragment van een bronzen ring dateren uit de 15e eeuw. Het geringe aantal keramische vondsten is afkomstig van gebruiksaardewerk uit de Vroege Middeleeuwen en Romeinse tijd. Het merendeel van het aardewerk is ouder dan de eerste vermelding van de kerk. Slechts een enkel fragment dateert uit de Nieuwe tijd.Tot slot zijn bij de aanleg dertien fragmenten van natuurstenen bouwelementen gevonden. Het merendeel betreft zandstenen elementen als venstertraceringen, een voet van een peilerbundel en een gewelfsluitsteen. Deze hebben gotische kenmerken, waaronder een deel van een (onleesbare) tekst in gotische letters. De elementen zijn afkomstig van een 15e- of 16e-eeuwse fase van de kerk, zoals die ook is afgebeeld in de 18e eeuw. Het is niet duidelijk of de blootgelegde fundering uitsluitend behoort heeft bij de gotische kerk uit de 15e of 16e eeuw of ook bij een middeleeuwse voorganger.Uit de archeologische begeleiding is gebleken dat resten van de oude, mogelijk middeleeuwse, maar zeker gotische kerk goed geconserveerd aanwezig zijn. Een aantal oudere vondsten geeft aan dat het terrein al veel eerder bewoond, dan wel gebruikt is geweest. Bij toekomstige graafwerkzaamheden dient dan ook terdege rekening te worden gehouden met het archeologische bodemarchief.