Plangebied Laag Helbergen, gemeente Brummen; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (karterend booronderzoek0

<p>In opdracht van de heer F. Prisse heeft RAAP in februari 2016 een bureau- en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in verband met geplande grondwerkzaamheden ter plaatse van huis Laag Helbergen te Cortenoever in de gemeente Brummen. Dit onderzoek diende te worden uitgevoerd omdat realisatie van de plannen zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten. Doel van het b ureauonderzoek was het verwerven van informatie over bekende en verwachte archeologische waarden teneinde een gespecificeerde verwachting op te stellen. Doel van het veldonderzoek was het toetsen van die gespecificeerde archeologische verwachting en, indien mogelijk, een eerste indruk geven van de aard, omvang, datering, kwaliteit (gaafheid en conservering) en diepteligging van eventueel aangetroffen archeologische resten. Op basis van de onderzoeksresultaten en de aard en omvang van de voorgenomen bodemingr epen is vervolgens een advies geformuleerd met betrekking tot eventueel archeologisch vervol gonderzoek. Op basis van de bij het bureauonderzoek verzamelde gegevens is het mogelijk een gespecif iceerde archeologische verwachting op te stellen ten aanzien van aard, ouderdom, diepteligging en gaafheid. Gezien de actieve periode van de stroomgordel waarop het plangebied gelegen is (Vroege Middeleeuwen) worden er geen vondsten verwacht, althans in-situ, die ouder zijn de Vroege Middeleeuwen. Vanaf de Vroege Middeleeuwen ontwikkelt de IJssel zich in en nabij het onderzoeksgebied. Tot op heden zijn er op afzettingen van deze meandergordel geen vondsten gedaan die ouder zijn dan de Late Middeleeuwen. De bekende archeologische vindplaatsen betreffen hist orische erven, waarvan dat van het omgrachte Laag Helbergen er een van is. Op basis hiervan geldt voor de oeverafzettingen een (zeer) hoge verwachting voor resten die te relateren zijn aan het huis Laag Helbergen. In ieder geval is de gedempte gracht te verwachten, maar resten van voormalige bebouwing zijn niet uit te sluiten evenals de aanwezigheid van waterput(ten), ho uten bruggen, vlonders etc. over de gracht. Het oeverpakket van de IJssel betreft de potentieel archeologische laag. Deze komt naar ve rwachting voor vanaf het maaiveld en reikt qua diepte tot aan de geul -/ beddingafzettingen. Diepere sporen kunnen tot in de geul- en beddingafzettingen reiken. Naar verwachting zijn archeologische resten goed bewaard gebleven. Dit geldt vooral voor de (naar verwachting) gedempte gracht. Van het lagere deel van het terrein binnen de gracht is onbekend of dit terreindeel oorspronkelijk deel uitmaakte van de pol en in later stadium is afgegraven (bijvoorbeeld om de gracht te dempen) of dat dit terreindeel altijd al laag gelegen heeft. In de laatste situatie zal sprake zijn van een goede kwaliteit, terwijl in de eerstgenoemde si tuatie sprake zal zijn van een verstoring van een groot deel van het archeologisch relevante niveau. Op basis van diverse bronnen als het AHN en een luchtfoto uit 1945 in combinatie met de resu ltaten van het veldonderzoek kan de ligging van de gracht worden vastgesteld. De breedte van de gracht is niet nader bepaald aan de hand van de boringen. De grachtvulling bestaat uit een zandig en een kleiig pakket, wat kan duiden op afzettingen van voor de bedijking (zand) en afzetti ngen van na de bedijking dan wel afdamming van de restgeul (klei). Er is echter geen informatie voorhanden wanneer de dijk is aangelegd. De pol bestaat uit een meer dan drie meter dik ophogingspakket met daaronder de oever - en geulafzettingen, alhoewel het booronderzoek er op lijkt te duiden dat het oeverpakket in het ophogingspakket is opgenomen. Het booronderzoek heeft aangetoond dat op het binnenterrein (ten noordwesten van de pol) een enkele decimeters dik ophogingspakket aanwezig is. Op basis van het booronderzoek is niet vast te stellen of dit terrein oorspronkelijk een stuk hoger is geweest (en dat de grond is gebruikt voor het dempen van de gracht) of dat dit deel binnen de omgrachting altijd al laag gelegen heeft. De aanwezigheid van een pakket oever - op geul- op beddingafzettingen waarbij in twee boringen een restgeul is aangetroffen, bevestigt het beeld dat Laag Helbergen in (/direct naast) een oude geul van de IJssel is aangelegd. Vooralsnog kan een datering van de geul in de 6e/7e eeuw zoals door Willemse (2010) is beschreven niet worden bevestigd dan wel ontkracht. Op basis van de resultaten van dit onderzoek wordt aanbevolen om aanvullend archeologisch onderzoek te laten verrichten bij elke vorm van bodemingrepen. Afhankelijk van het type ingreep kan dit vervolgonderzoek bestaan uit een archeologische inspectie of archeologische begeleiding (bij bodemingrepen tot enkele vierkante meters), dan wel een inventariserend veldonderzoek (IVO) waarderende fase, bestaande uit een proefsleuveno nderzoek bij omvangrijkere bodemingrepen.</p>