O'ZBEK XALQ ERTAKLARIDA "UCH", "YETTI" VA "QIRQ" SONLARI QATNASHGAN IBORALARNING LINGVOPOETIK TABIATI

Annotatsiya. Ushbu ilmiy maqolada o‘zbek lingvofolkloristikasining eng dolzarb va fundamental muammolaridan biri bo‘lgan xalq og‘zaki ijodi, xususan, o‘zbek xalq ertaklari matnida “uch”, “yetti” va “qirq” raqamlari ishtirok etgan iboralar, frazeologizmlar hamda barqaror birikmalarning lingvopoetik, semantik va madaniy-kognitiv xususiyatlari har tomonlama keng qamrovli tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida mazkur sonlarning ertak janrida shunchaki matematik miqdor yoki sanoq bildirmasdan, balki xalq dunyoqarashi, qadimiy mifologik tasavvurlari, diniy-falsafiy e’tiqodlari va urf-odatlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan o‘ta chuqur ramziy ma’nolar yukini tashiydigan lisoniy belgilar ekanligi ilmiy jihatdan atroflicha asoslab berilgan. O‘zbek xalq ertaklarining boy matniy bazasidan ajratib olingan turli lingvistik va badiiy mikrokontekstlar hamda jonli misollar yordamida “uch”, “yetti” va “qirq” komponentli frazeologik birliklarning ertak strukturasi doirasida makon va zamon koordinatalarini belgilash, qahramonlar xarakterini ochish, matnda subyektiv baho paradigmasini yuzaga keltirish hamda o‘ziga xos poetik obrazlilik yaratishdagi funksional-stilistik vazifalari aniq tahlillar orqali ochib berilgan. Maqolada erishilgan ilmiy natijalar va umumlashtirilgan xulosalar hozirgi o‘zbek tilshunosligining matn tahlili, lingvokultrologiya, pragvalingvistika hamda xalq og‘zaki ijodi asarlari uslubiyatini o‘rganish yo‘nalishlari uchun ham nazariy, ham amaliy jihatdan boy manba bo‘lib xizmat qiladi.