AMIR TEMUR DAVLATIDA ILM-FAN TARAQQIYOTI: OLIMLARGA IJTIMOIY HOMIYLIK VA DAVLAT SIYOSATINING TARIXIY-FALSAFIY TAHLILI

Ushbu keng qamrovli ilmiy maqolada XIV asrning ikkinchi yarmi va XV asr boshlarida Movarounnahr va Xurosonda Amir Temur tomonidan barpo etilgan yirik markazlashgan davlatda ilm-fan, ma’rifat va madaniyatning rivojlanish omillari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy predmeti sifatida davlat taraqqiyotida intellektual salohiyatning o'rni hamda Sohibqironning o'z davri olimlari, ulamolari va mutafakkirlariga ko'rsatgan yuksak ijtimoiy homiylik (patronaj) siyosati olingan. Nizomiddin Shomiy, Sharafiddin Ali Yazdiy, Ibn Arabshoh kabi tarixchilarning asarlari hamda xorijiy elchilarning esdaliklari qiyosiy-tarixiy yondashuv asosida o'rganilib, Amir Temur siyosati nafaqat harbiy qudratga, balki kuchli ilmiy poydevorga tayanganligi isbotlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, mutaxassislarni poytaxtga markazlashtirish, ulamolarni soliqlardan ozod etish ("tarxon" va "suyurg'ol" tizimi), muassasalarni vaqf mulklari orqali uzluksiz moliyalashtirish va saroyda ilmiy bahs-munozaralar muhitini yaratish kabi tadbirlar Movarounnahrni qisqa muddatda Sharqning yirik ilmiy markaziga aylantirgan. Maqola so‘nggida bu ijtimoiy-iqtisodiy homiylik mexanizmlari qanday qilib jahon sivilizatsiyasida o'ziga xos o'rin tutgan "Temuriylar renessansi" (Uyg'onish davri) uchun mustahkam poydevor vazifasini o'tab berganligi haqida yakuniy xulosalar ilgari suriladi.