Archeologisch vooronderzoek plangebied Lochemse Hockey Club aan de Koopsdijk 1b te Lochem, gemeente Lochem

Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor een plangebied aan de Koopsdijk 1b te Lochem, gemeente Lochem (kaart 1; afbeelding 1). Binnen het plangebied staan verschillende ontwikkelingen gepland, waarvan de exacte invulling nog niet bekend is. Afbeelding 2 en 3 tonen twee schetsontwerpen. Voor het mogelijk aan te leggen veld bij de Armenkamp zal volgens de opdrachtgever eerst de zwarte bovengrond worden afgegraven, tot ca. 60-70 cm -mv; bij de Reigerskamp naar verwachting tot ca. 90 cm -mv. Verder vinden ingrepen plaats in de vorm van nieuwbouw van een clubhuis, en zal er beplanting worden aangebracht of juist verwijderd. Voorafgaand aan de geplande ingrepen dient in kaart te worden gebracht of er mogelijk archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de aard van de ingrepen (tot in het gele zand) zullen deze mogelijk tot in de relevante archeologische niveaus reiken. Op basis van de beschikbare landschappelijke en archeologische gegevens geldt voor het gehele plangebied vanwege de hoge en droge ligging een hoge archeologische verwachting voor resten vanaf de vroege prehistorie tot en met de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Op basis van de bodemkaart bevindt zich binnen het plangebied een hoge zwarte enkeerdgrond die is ontstaan in de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd, waarbij het opgebrachte dek mogelijk onderliggende sporen uit voorgaande perioden goed heeft geconserveerd. Verder kan worden vermeld dat op basis van de paleogeografische landschapsreconstructie van Vos 2013 het plangebied in de periode tussen de Vroege-/Midden-IJzertijd en de Late Middeleeuwen mogelijk met veen overgroeid is; in dat geval heeft het plangebied voor die periode een lage archeologische verwachting. Op basis van het beschikbare kaartmateriaal is er in ieder geval al sprake van bebouwing op de Kadasterkaart 1811-1832, wat vaak een indicatie is van een oude kern met eerdere bewoning op die locatie. Op de Hottinger Atlas uit 1773-1794 lijkt binnen, of in ieder geval in de omgeving van het plangebied ook sprake te zijn van een boerenerf. Vanaf het begin van de 20e eeuw tot aan het eind van de 20e eeuw is het plangebied onbebouwd. Om deze verwachting te toetsen is op 16 juni 2022 een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd. De natuurlijke ondergrond van het plangebied bestaat uit verspoeld dekzand uit het pleistoceen. Boven het verspoelde dekzand is door middel van plaggenbemesting een humeus dek ontstaan. In het noordwestelijke deel van het plangebied is dit humeuze dek afgegraven. In het zuidoostelijk deel van het plangebied is wel een enkeerdgrond aangetroffen. Hier zijn in de top van het dekzand (deels) intacte bodems aangetroffen, en soms een middeleeuwse bouwvoor. In de boringen 4965-002, -005 en -006 is een deels intacte bodem aangetroffen onder een humeuze laag van 50 tot 105 centimeter dikte. De oorspronkelijke middeleeuwse bouwvoor is intact aangetroffen in twee andere boringen (boringen 4965-004 en -008). Deze laag is aangetroffen onder een humeuze laag van 40 tot 90 centimeter dikte. Advies. Op basis van de aangetroffen bodemopbouw kan het plangebied worden verdeeld in twee delen. In het noodwestelijk deel van het plangebied (‘Reigerskamp’) is de oorspronkelijke bodem afgegraven. Hierbij zullen eventuele archeologische waarden vanaf de vroege prehistorie tot aan de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd in de top van het dekzand verloren zijn gegaan. Op basis van historisch kaartmateriaal is echter sprake van historische bebouwing binnen het plangebied. Ook al is de bodem hier ca 1 meter afgegraven, er kunnen zich hier nog diepere archeologische sporen bevinden die niet door middel van een booronderzoek zijn op te sporen. In afbeelding 18 is de locatie van de historische bebouwing aangegeven, met een buffer van 10 m rondom. Vestigia adviseert om bij graafwerkzaamheden op deze locaties een vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek of een archeologische begeleiding. Voorafgaand aan de uitvoering van een dergelijk onderzoek dient altijd eerst (verplicht) een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, dat de goedkeuring behoeft van de gemeente als bevoegd gezag. Het zuidoostelijk deel van het plangebied (‘Armenkamp’) heeft op basis van de boringen een intact bodemprofiel, bestaande uit een esdek met in de top van het dekzand op ca. 50-100 cm -mv inspoelings-/B-horizonten, en soms een middeleeuws bouwvoor op ca. 40-90 cm -mv. Hier heeft geen diepgaande verstoring plaatsgevonden, zodat eventuele archeologische waarden nog aanwezig kunnen zijn. De archeologische verwachting binnen dit deel van het plangebied is onverminderd hoog. Voor dit deel van het plangebied adviseert Vestigia eveneens een proefsleuvenonderzoek of een archeologische begeleiding. Het bevoegd gezag, de Gemeente Lochem, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Het is mogelijk dat dit besluit afwijkt van het advies in dit rapport. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de Gemeente Lochem, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naschrift. De adviseur van het bevoegd gezag (dhr. H.G. Pape-Luijten, regioarcheoloog Stedendriehoek) heeft het conceptrapport getoetst. In het selectiebesluit d.d. 21 juli 2022 wordt aangegeven: “Op basis van de resultaten van het onderzoek kan worden vastgesteld dat in beide deelgebieden (Reigerskamp en Armenkamp) nog archeologische resten aanwezig kunnen zijn, zoals op figuur 1 is aangegeven met grijze advieszones. In het geval van Reigerskamp is sprake van afgraving tot circa 100 cm -Mv, maar op twee locaties resteert een verwachting op historische bebouwing uit de Nieuwe Tijd. In het geval van Armenkamp is sprake van een intacte bodemopbouw, inclusief plaggendek en op enkele plaatse een begraven middeleeuwse bouwvoor. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert daarom in beide deelgebieden de uitvoering van een proefsleuvenonderzoek of archeologische begeleiding als vervolgstap. De gemeente Lochem onderschrijft dit advies. Op dit moment zijn de plannen voor beide deelgebieden nog niet concreet. Zodra dit wel het geval is en er een ruimtelijke procedure wordt gestart dient in het betreffende deelgebied een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd te worden (al dan niet in de variant archeologische begeleiding, indien de geplande bodemingrepen daartoe voldoende aanleiding geven, dit naar oordeel van de regio-archeoloog). Voor het benodigde onderzoek dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld en voorafgaand aan de start van de werkzaamheden te worden goedgekeurd door de gemeente Lochem. Het goedgekeurde PvE dient als indieningsvereiste voor een omgevingsvergunning. Voor vragen en opmerkingen kan contact worden opgenomen met H.G. Pape-Luijten (regioarcheoloog Stedendriehoek) op 06-11707200 of [e-mail].”