Twee vliegtuigcrashlocaties nabij Holwerd en Hallum, gemeente NoordeastFryslan.

In opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft RAAP in juni 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor twee locaties in Noard-Fryslân Bûtendyks nabij Holwerd en Hallum, gemeente Noordeast-Fryslân. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn binnen de gemeente twee vliegtuigen neergestort waarvan het vermoeden bestaat dat de vermiste inzittenden nog aanwezig zijn in de wrakstukken onder de grond. Het gaat om de crashlocatie van de Vickers Wellington HE346 in Holwerd en Messerschmitt Bf109G-6 15481 in natuurgebied Noorderleeg in Hallum. In het kader van het Nationaal Programma berging vliegtuigwrakken heeft men het voornemen om deze twee vliegtuigwrakken te bergen. Met dit programma ondersteunt de Rijksoverheid het bergen van vliegtuigwrakken uit de Tweede Wereldoorlog, waarvan wordt vermoed dat er nog stoffelijke resten van de inzittenden in te vinden zijn. Uit het bureauonderzoek blijkt dat de voorgenomen vliegtuigbergingen mogelijk invloed kunnen hebben op het archeologisch bodemarchief. Archeologische resten, waaronder WO2-archeologie, kan daardoor worden verstoord. Hoewel tot dusver geen concrete aanwijzingen zijn voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats binnen beide crashlocaties, is het niet geheel uit te sluiten dat in de top van het pleistocene oppervlak nog archeologische resten aanwezig kunnen zijn, maar de kans daarop wordt laag ingeschat. Bij het daadwerkelijk uitgraven van de wrakdelen zouden daarnaast (mogelijk) archeologische resten verstoord kunnen worden in beide crashlocaties. Vermoedelijk betreft dit vondsten die uit een verspoelde context afkomstig zijn, gezien de diepteligging van de aanwezige (geërodeerde) bodemlagen. Daarmee kan voor deze locaties een lage archeologische verwachtingswaarde word en gegeven. De kans op het aantreffen van oudere archeologische resten is weliswaar klein, maar niet geheel uit te sluiten. De vliegtuigwrakresten zullen tot een maximale diepte van circa 5-7 meter -Mv zijn ingeslagen. Bij bestudering van te bergen wrakresten kan bij een archeologische begeleiding meer detailinformatie worden verzameld over de eigenlijke crashomstandigheden. De wrakresten van de toestellen vallen in principe onder “conflictarcheologie” en zijn derhalve ook bedreigd door de voorgenomen bergingswerkzaamheden, maar vallen echter onder de vrijstelling van de archeologische certificeringsplicht. De vliegtuigwrakdelen hebben een archeologische waarde: de wrakdelen geven een beeld over het toestel zelf, missie, crashomstandigheden en bemanningsle den. Het verhaal en de tragedie van de crash kan middels archeologisch onderzoek beter worden verwoord en beleefd. Naast de belangstelling en draagvlak voor de specifieke crash, kunnen de wrakdelen ook informatie geven over de omstandigheden die tot de crash geleid (kan) hebben. Wrakdelen kunnen, mits goed geconserveerd, veel detailinformatie geven. Ook een verslaglegging voor het grotere publiek is aan te bevelen.