บทบาทของศาลยุติธรรมในการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเนื่องจากการรัฐประหาร

เมื่อคณะรัฐประหารในประเทศไทยทำการยึดอำนาจสำเร็จ และมีการใช้อำนาจพิเศษออกคำสั่งหรือประกาศเพื่อบังคับใช้เป็นกฎหมาย ศาลฎีกา ซึ่งยอมรับทฤษฎีความชอบด้วยกฎหมายตามแนว Kelsen โดยมีแนวคำพิพากษาให้การยอมรับว่า คณะรัฐประหารมีฐานะเป็นองค์รัฏฐาธิปัตย์ และคำสั่งหรือประกาศมีผลใช้บังคับเป็นกฎหมาย ประกาศและคำสั่งดังกล่าวที่มีการละเมิดสิทธิเด็ดขาดหรือสิทธิสัมพัทธ์ของประชาชนไม่อยู่ภายใต้การตรวจสอบขององค์กรศาลยุติธรรม แต่ศาลยุติธรรมสามารถคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเนื่องจากการรัฐประหาร โดยลงโทษคณะรัฐประหารที่มีการกระทำละเมิดสิทธิจะไม่ถูกทรมาน หรือบังคับให้บุคคลสูญหาย และแม้จะได้มีการออกฎหมายใดภายหลังจากการรัฐประหารอันก้าวล่วงสิทธิเสรีภาพของประชาชนเกินสมควร ซึ่งศาลฎีกานำแนวคำพิพากษาของศาลต่างประเทศ สูตรของร้าดบรุค และแนวคิดการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนตามกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง ในการวินิจฉัยให้กฎหมายนิรโทษกรรมของคณะรัฐประหารไม่มีผลใช้บังคับ ตามบทบัญญัติของพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 มาตรา 6 และนำแนวคิด Habeas Corpus ในระบบกฎหมายจารีตประเพณี (Common Law) ซึ่งให้อำนาจศาลในการตรวจสอบการกระทำของเจ้าหน้าที่ที่คุมขังบุคคลอื่นว่ากระทำโดยชอบหรือไม่ โดยออกคำสั่งให้นำบุคคลที่ถูกคุมขังมาศาลและไต่สวนเจ้าหน้าที่ว่ามีเหตุผลทางกฎหมายเพียงพอหรือไม่ในการคุมขังผู้ต้องหา หากไม่มีเหตุผลเพียงพอก็จะมีคำสั่งให้ปล่อยบุคคลนั้นทันที โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 90 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เพื่อคุ้มครองสิทธิของประชาชนจากการถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายหรือปราศจากเหตุผลพอสมควรของคณะรัฐประหารในช่วงขณะที่คณะรัฐประหารยังมีอำนาจในการปกครองประเทศ การที่ศาลยุติธรรมจะทำการคุ้มครองสิทธิของประชาชนตามแนวคิดและกฎหมายที่กล่าวมาข้างต้นนั้น ต้องมีการปรับปรุงโครงสร้างศาลฎีกา สนับสนุนความเป็นอิสระของศาล และนำพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 ประกอบ พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 โดยประธานศาลฎีกาควรออกคำแนะนำของประธานศาลฎีกาให้มีการแนวคิดและกฎหมายดังกล่าวมาใช้ในการพิจารณาพิพากษาหรือไต่สวนตามคำร้องต่าง ๆ เนื่องจากการรัฐประหาร อันจะเกิดการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนอย่างแท้จริง