ปัญหาการจัดทำแผนที่กลางกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐที่มีผลกระทบต่อเอกชน

ปัญหาแนวเขตที่ดินของรัฐที่ได้รับการกำหนดขึ้นโดยไม่ถูกต้องชัดเจน ก่อให้เกิดปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ และยังก่อให้เกิดปัญหากระทบต่อสิทธิในที่ดินของเอกชนไม่ว่าจะเป็นที่ดินที่มีกรรมสิทธิ์ สิทธิครอบครอง ตลอดจนสิทธิในการได้รับอนุญาตให้ครอบครองทำประโยชน์ในเขตที่ดินของรัฐ เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว คณะรัฐมนตรีจึงได้มีมติเมื่อวันที่ 22 กันยายน 2558 เห็นชอบแนวทางในการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐแบบบูรณาการ มาตราส่วน 1 : 4,000 (One Map) เพื่อดำเนินการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐตามกฎหมายต่าง ๆ ให้รวบรวมอยู่ในแผนที่มาตราส่วนเดียวกัน มาตรฐานเดียวกัน โดยมีหลักเกณฑ์กลางสำหรับใช้ในการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐกรณีที่ทับซ้อนกัน ซึ่งมีทั้งสิ้น 13 หลักเกณฑ์ และเมื่อได้ศึกษาหลักเกณฑ์การปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐดังกล่าว ซึ่งสามารถจำแนกแนวทางการกำหนดหลักเกณฑ์ดังกล่าวตามแนวคิดวิธีการของการกำหนดหลักเกณฑ์เป็น 3 แนวทาง ผู้เขียนพบว่า มีปัญหาที่จะต้องพิจารณาบางประการเกี่ยวกับการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐที่ทับซ้อนกัน ซึ่งนำไปสู่ผลกระทบต่อสิทธิในที่ดินของเอกชน โดยผู้เขียนได้เสนอว่า ในการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐที่มีวัตถุประสงค์ในการสงวนรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สมควรที่จะต้องลงพื้นที่สำรวจให้การทำแผนที่ถูกต้องกับข้อเท็จจริงในพื้นที่ยิ่งกว่าที่จะกำหนดตามแนวเขตที่โตกว่า และให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมในการปรับปรุงแผนที่แนวเขตป่าไม้นั้นด้วย กรณีการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐโดยให้ถือตามแนวเขตที่ได้รับการกำหนดขึ้นก่อนเป็นหลักนั้น เห็นว่าไม่ถูกต้อง เพราะอาจมีกรณีแนวเขตที่ดินของรัฐที่ได้รับการกำหนดขึ้นก่อนผิดพลาดคลาดเคลื่อนไปจากข้อเท็จจริงและเจตนารมณ์ของฝ่ายบริหารที่ต้องการจัดสรรที่ดินของรัฐให้ประชาชนมีที่ดินทำกิน จึงต้องทำการพิสูจน์ข้อเท็จจริงให้ได้ข้อยุติในพื้นที่ ส่วนการปรับปรุงแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐที่ทับซ้อนกันในกรณีที่ที่ดินของรัฐยังไม่มีการรังวัดตามหลักวิชา จำเป็นที่รัฐจะต้องทำการสำรวจที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่กำหนดไว้แต่เฉพาะในทะเบียนที่สาธารณประโยชน์ซึ่งไม่เคยมีการรังวัด ให้จัดทำแผนที่ไปพร้อมกับการจัดทำแผนที่กลางกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐด้วย นอกจากนี้ เมื่อการจัดทำแผนที่กลางกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐเสร็จสิ้นแล้ว ผู้เขียนเสนอให้มีกฎหมายสำหรับบังคับใช้แผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐที่ได้รับการปรับปรุงแล้ว โดยให้หน่วยงานต่าง ๆ นำไปใช้และปรับแก้ไขกฎหมายลำดับรองที่กำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐให้ถูกต้องตรงกัน กับได้เสนอให้มีการแก้ไขระเบียบกรมที่ดินที่เกี่ยวกับการดำเนินการสำรวจที่ดินเพื่อออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินให้ทำการตรวจสอบกับแผนที่กลางกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐประกอบด้วย ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในการลดขั้นตอนการพิจารณาออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดิน สำหรับการระงับข้อพิพาทในชั้นเจ้าหน้าที่ ได้เสนอว่าพนักงานเจ้าหน้าที่ต้องพิจารณาโดยไม่ผูกพันแต่เฉพาะเอกสารหลักฐานของฝ่ายเจ้าหน้าที่เท่านั้น แต่ควรพิจารณาในแง่มุมอื่น ๆ เช่น แง่มุมทางเศรษฐศาสตร์ เป็นต้น ขณะที่การเพิกถอนหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินของเอกชนที่มีผลสืบเนื่องจากการจัดทำแผนที่กลางกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติควรเสนอให้คณะรัฐมนตรีกำหนดมาตรการช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากการกำหนดแนวเขตที่ดินของรัฐ โดยให้รัฐปฏิบัติหน้าที่เชิงรุกในการกำหนดค่าทดแทนเพราะเหตุที่ต้องเพิกถอนหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินของเอกชนโดยคำนึงถึงผลกระทบของเอกชนและประโยชน์สาธารณะประกอบกัน ส่วนการระงับข้อพิพาทในชั้นกระบวนการยุติธรรม แม้ว่าศาลใดไม่ว่าศาลปกครองหรือศาลยุติธรรมก็สามารถอำนวยความยุติธรรมในเรื่องสิทธิในที่ดินได้ แต่การพิจารณาคดีสมควรที่จะเป็นไปตามหลักทั่วไปที่ยอมรับว่าศาลยุติธรรมเป็นศาลที่มีอำนาจในการพิจารณาพิพากษาคดีพิพาทเกี่ยวกับสิทธิในที่ดิน