Cultuurhistorische Effectrapportage Onderdeel: Archeologie en Landschap, Verkennend Booronderzoek en Kruisraaiboringen Plangebied Landgoed (Kasteel) Overhagen te Velp, Gemeente Rheden

Conclusie Het archeologische bureauonderzoek toont aan dat het plangebied een hoge trefkans heeft op archeologische resten uit de periode Bronstijd tot en met de Nieuwe Tijd, en bouwhistorische resten uit de periode van de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd door de aanwezigheid van kasteel Overhagen en kasteel Biljoen. De periodes van Laat-Paleolithicum, Mesolithicum en Neolithicum hebben een lage trefkans als gevolg van de mogelijke verspoeling van rivierafzettingen voor de bedijking. Voor de periode van de Tweede Wereldoorlog wordt door RAAP een inventarisatie verricht. De bewerking van de grond door de voormalige kwekerij, de ophoging van de tuinen met plaggenmest en grachtenbagger en de bebouwing en sloop van het voormalige kasteel Overhagen en de meer recente bebouwing op het kasteelterrein heeft waarschijnlijk voor een beperkte (maximaal 85 cm-mv) bodemverstoring gezorgd. De daadwerkelijke verstoring van de bodem dient onderzocht te worden met behulp van verkennende boringen. Uit de resultaten van het veldwerk blijkt dat de bodem in het plangebied in het (sub)recente verleden gemiddeld tot 40 cm-mv verstoord is met een maximale diepte van 110 cm-mv. Ter hoogte van de huidige bebouwing (schuren, kassen en plantbedden) ligt de (sub)recente verstoring direct op de natuurlijke bodem (hellingafspoelingsmateriaal) of op het historische ophoogpakket van de vierpas dat dateert van na 1531. In de niet bebouwde delen van het plangebied is onder de moderne bouwvoor (vanaf 35 cm-mv) sprake van de oorspronkelijke eerdlaag van de tuinderij uit de Nieuwe Tijd die op het historische ophoogpakket van de vierpas liggen. Hieronder volgt de natuurlijke bodemopbouw die bestaat uit verspoeld dekzand van de Formatie van Boxtel. In de zuidoosthoek van het onderzoeksgebied is onder de subrecente bouwvoor en de eerdlaag een iets slibbige laag met oud baksteenpuin aangetroffen die is geïnterpreteerd als vulling van de voormalige binnengracht van het Kasteel Overhagen. SELECTIEADVIES In het selectieadvies wordt onderscheid gemaakt in adviezen ten aanzien van het aspect bouwhistorie en adviezen ten aanzien van het aspect archeologie. Het gaat hierbij om verkennend bouwhistorisch onderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) conform protocol BRL SIKB 4003 (KNA, versie 4.0). Beiden hebben tot doel te komen tot een goed inzicht in de te verwachten archeologische en bouwhistorische waarden binnen het plangebied. In tegenstelling tot de adviezen in paragraaf 3.2, die een waarderend karakter hebben, betreft het adviezen die een verkennend karakter hebben. De resultaten van het verkennend onderzoek dienen ter toetsing van het verwachtingsmodel en dienen als inspiratie en als leidraad voor het definitieve ontwerp.T.a.v. het aspect Bouwhistorie Het is de vraag of het huidige pand van kwekerij Overhagen dat in de oorlogsjaren beschadigd raakte mogelijk nog het 17de-eeuwse pand betreft. De ontwerptekeningen geven aan dat het in 1947 herbouwde pand gebruik heeft gemaakt van een deel van het bestaande gebouw. Onderzoek ter plaatse is noodzakelijk om hierover zekerheid te verkrijgen. Het in kenmerkende wederopbouw vormentaal herbouwde pand waarin resten van een ouder pand zijn behouden vertoont qua bouwmassa en situering grote overeenkomst met het 17de-eeuwse pand. Om vast te stellen of de behouden resten nog tot het 17de-eeuwse pand behoren is nader bouwhistorisch en archeologisch onderzoek wenselijk. T.a.v. het aspect Archeologie Op basis van de huidige ontwerpplannen kunnen eventuele archeologische vondsten en sporen in de oorspronkelijke eerdlaag verloren gaan als gevolg van graafwerkzaamheden voor de fundering van nieuwbouw. Deze zone beperkt zich tot op heden tot het middengedeelte aan de noordoostzijde van de vierpas (ter hoogte van de uitstulping, zie Bijlage 10). Voor deze zone adviseert Hamaland Advies dan ook om het uitgraven van de funderingen voor de nieuwbouw te laten plaatsvinden onder Archeologische Begeleiding. In de zuidoostelijk hoek (ter hoogte van boring B020 zijn momenteel geen verstoringen dieper dan 30 cm-mv voorzien en is er daardoor momenteel geen directe dreiging voor de aangetoonde sporen van de vermoedelijke (binnen)gracht van Kasteel Overhagen. Ten behoeve van het versterken van de historische zichtlijnen en de uitstraling van het voormalige kasteelterrein wordt geadviseerd om de ligging van de (binnen)gracht in kaart te brengen met behulp van kruisraaiboringen, zodat de resultaten van dit onderzoek meegenomen kunnen worden in de definitieve inrichtingsplannen voor het plangebied (zie ook paragraaf 3.2). Indien in de zuidoosthoek in de toekomst bodemingrepen gepland worden die dieper reiken dan 30 cm-mv dient ook hier in ieder geval archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden plaats te vinden om eventuele archeologische artefacten en sporen te documenten en veilig te stellen (zie Bijlage 10). Uit het definitieve radaronderzoek is de diepte van de archeologische resten zoals bovenkant funderingen en grachtstructuren vastgesteld vanaf 1,00-2,00 m. RAAP heeft met betrekking tot de uitgebaggerde, grachtdelen geconcludeerd dat zij geen archeologische potentie meer hebben en volledig onderzocht zijn. Geadviseerd wordt om bodemverstorende activiteiten op het binnenterrein van Overhagen te vermijden zonder voorafgaand archeologisch onderzoek. Op het binnenterrein zijn uitbraaksleuven, muurresten diverse archeologische resten te verwachten van voormalige bebouwing. Hoewel met het huidige onderzoek niet is aangetoond, kunnen op het binnenterrein nog sporen aanwezig zijn van een binnengracht.Toelichting kruisraaiboringen Om te controleren waar de oorspronkelijke binnengracht van Kasteel Overhagen gelegen heeft adviseren wij om aan de vier zijden van het vermoedelijke oorspronkelijke kasteeleiland raaien met boringen haaks op de binnengracht te zetten, over de volle breedte van de binnengracht (vergelijk Afbeelding 37 en 38). Met de in boring B020 aangetroffen vermoedelijke grachtdemping is de exacte locatie van de gracht bekend. De interval tussen de boringen is 2 tot 3 meter, afhankelijk van de hoeveelheid puin en de doordringbaarheid van de bodem voor handboormaterieel. De raaien hebben daardoor een lengte van maximaal 15 meter. Van de boorkolommen dienen doorlopende profielen te worden gemaakt die als uitgangspunt kunnen dienen voor het uiteindelijke ontwerp (als zichtlijn of als ondiepe watergang) van de oorspronkelijke binnengracht van het kasteel. Dit resulteert in een totaal van circa 24 boringen tot een maximale diepte van circa 2,5 m-mv (maximale verwachtte diepte van de binnengracht).