NH2021 Archeologie van de Mars (3)

<p>Vanaf 2009 wordt er archeologisch onderzoek verricht op de Mars, het voormalige weide- en later industriegebied langs de IJssel ten noorden van het oude stadscentrum van Zutphen. Dit heeft geresulteerd in tot nu toe negen rapporten in de reeks Zutphense Archeologische Publicaties (ZAP). Het nu gepubliceerde onderzoek zou oorspronkelijk worden meegenomen in ZAP 141. In laatstgenoemde publicatie staat het onderzoek van Veld 21 van Noorderhaven centraal. Op dit veld staat de bouw van grondgebonden woningen, drie appartemententorens en een park gepland, waarbij de in de bodem aanwezige archeologische resten voorafgaand aan de graafwerkzaamheden diende te worden onderzocht. In ZAP 141 staat fase 1 van de opgraving in 2019 en 2020 beschreven, waarbij onder meer twee houtzaagmolens en jongere resten van de arbeiderswijk van de Voormars aan het licht zijn gekomen. Fase 2 van de opgraving werd toen uitgesteld omdat het betreffende terreindeel destijds als opslagplaats in gebruik was en niet beschikbaar voor onderzoek.</p><p>

In juli 2021 is fase 2 van de opgraving Noorderhaven - Veld 21 alsnog uitgevoerd. De resultaten hiervan worden beschreven in onderhavige publicatie (ZAP 151). Ten oosten van de Bolwerksweg had het onderzoek in essentie een waardestellend karakter. Er zijn hier drie diepe opgravingssleuven aangelegd waarmee is getracht het 18e-eeuwse glacis van de lunetten van Menno van Coehoorn in kaart te brengen. De onderzoeksresultaten vielen echter nogal tegen: van het glacis lijkt in ieder geval niets gevonden. Wel is inzicht gekregen in de lokale bodemopbouw bestaande uit natuurlijke beddingafzettingen van de IJssel afdekt door diverse ophogingslagen die waarschijnlijk samenhangen met het vanaf de 18e eeuw verbreden en ophogen van de Bolwerksweg en de 19e-eeuwse aanleg van het Coenenspark. Direct ten westen van de Bolwerksweg is nog een kleine opgravingsput aangelegd op de plek waar de uitvoerder in 2019 bouwketen had geplaatst. Ook in deze put geen resten de 18e-eeuwse lunetten, maar wel twee (paal)kuilen die mogelijk in verband kunnen worden gebracht met een in 1877 gebouwd schuurtje bij het noordelijke molencomplex. Verder zijn in deze opgravingsput enkel 20e-eeuwse resten aan het licht gekomen waaronder een gietijzeren gasleiding en een uit 1980 daterende PVC-huisaansluiting op het riool. Het gaat hier om de laatste resten van het in 1921 door woningbouwvereniging ‘De Goede Woning’ gebouwde huizenblok Bolwerksweg 7 t/m 11 dat in 2018 is gesloopt in aanloop van de nieuwbouwplannen voor Noorderhaven.</p><p>

Naast de resultaten van de archeologische opgraving in 2021 zijn in de publicatie eerdere archeologische waarnemingen in het Noorderhavengebied meegenomen. Het gaat om een gevonden stuk muurwerk van de vestingwerken van Menno van Coehoorn, kelderresten van het huis op de voormalige Veemarkt, een waterput op de Havenstraat, een muur bij de zeepfabriek, het uiteinde van de beer uit 1864 en een fundering van de laad- en losplaats van Reesink. De nieuwe opgravingsgegevens zijn aanleiding geweest om de relatief jonge activiteiten op de Mars nog eens nader historisch te onderzoeken. Voor de zeepfabriek en de Veemarkt bijvoorbeeld was dit nog niet noemenswaardig gedaan. Daarnaast bieden de nieuwe meetgegevens een aanknopingspunt om oud kaartmateriaal beter te kunnen georefereren voor eventueel toekomstig archeologisch onderzoek.</p>