Transect-rapport 2789: Een Definitieve Opgraving in de variant Archeologisch Begeleiding. Oss, Kloosterstraat ong. Gemeente Oss (NB).

<p>In maart-april 2020 is een definitieve opgraving in de variant archeologische begeleiding (DO-AB) uitgevoerd in een plangebied aan de Kloosterstraat (ong.) te Oss (gemeente Oss). In een eerder stadium is van het onderzoek een evaluatierapportage verschenen (Van Bussel, 2020). In het voorliggend rapport zijn de onderzoeksresultaten verder uitgewerkt.</p><p>In het plangebied waren civiele graafwerkzaamheden gestart zonder aanlegvergunning. Het doel van de ingrepen vormde de aanleg van een weg met daaronder riolering en de aanleg van een noodweg, over een totale oppervlakte van circa 2150 m2. Omdat bij de werkzaamheden dieper werd ontgraven dan de vrijstellingswaarde in het bestemmingsplan (30 cm -Mv) besloot de gemeente Oss dat een archeologisch onderzoek diende plaats te vinden. Het archeologisch onderzoek had door de staat van het terrein bij aanvang meteen al de insteek van een Definitieve Opgraving in de vorm van een Archeologische Begeleiding (DO-AB).</p><p>Bij het veldonderzoek zijn vier werkputten onderzocht met een totale oppervlakte van ongeveer 2150 m2. Hierbij is onder de bouwvoor de intacte top van het dekzand (C-horizont) aangetroffen, waarboven sprake is van podzolering. In het dekzand bevindt zich een archeologisch sporenniveau met daarin grondsporen en vondsten uit de periode Late-Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Deze lag op een diepte van 8,4-7,9 m +NAP (50-90 cm -Mv), waarbij de diepte van het niveau naar het zuiden en noorden toenam. Hier zijn verschillende sporencomplexen onderscheiden, namelijk:</p><p>• Een landweer (1350-1760), bestaand uit een greppel en een palenrij;<br>• Een daarbij behorend akkercomplex (circa 1350-1760) met voornamelijk greppels;<br>• Een erf uit de Late-Middeleeuwen/Nieuwe-tijd-A (1350-1760) bestaand uit paalkuilen, kuilsporen en een omringende greppel;<br>• Een akkercomplex uit de Nieuwe tijd, bestaand uit haaks op elkaar aangelegde grondverbeteringsgreppels en een esdek, en;<br>• Een erf uit de Nieuwe tijd (circa 17e-19e eeuw) met een sloot, greppels, paalkuilen, kuilsporen en karrensporen.</p><p>De eerste vier complexen bevinden zich als een palimpsest van sporen op hetzelfde oppervlakte en zijn op basis hiervan aangewezen als ‘vindplaats 1’. Op deze vindplaats is sprake van twee fasen (1a en 1b), daterend in de periode 1350-1760 en vanaf 1760. Sporen uit de periode na 1760 bestaan hier uitsluitend uit sporen van landgebruik, die deels over de oudere sporen zijn aangelegd. Aan de hand van het afwijkend patroon van deze sporen met die van ouder landgebruik is vastgesteld dat sprake is geweest van een continuering in gebruik van het land voor akkerbouw, maar van verschillende landbouwtechnieken. Op basis van historisch kaartmateriaal moet het esdek hierboven (bouwvoor) omstreeks 1800-1850 zijn opgebracht. Daarna is de landbouwstrategie opnieuw aangepast.</p><p>De sporen van de landweer en bebouwing uit de periode 1350-1760 zijn over het algemeen nog gaaf en kennen een goede conservering. Wel is in het zuiden vermoedelijk een deel van deze oudere fase verdwenen door latere perioden van landgebruik (Nieuwe tijd). Bij het akkerland was sprake van een historisch erf uit dezelfde periode; mogelijk met meerdere fasen. Bij de opgraving is hier maar een klein deel van opgegraven.</p><p>Sporen van een erf uit de Nieuwe tijd (17e-19e eeuw) in het uiterste oosten van het plangebied zijn aangewezen als ‘vindplaats 2’. Deze vindplaats bestaat uit sporen die behoren bij een erf dat zich, volgens kaartmateriaal, verder ten oosten van het plangebied uitstrekte. Ongeveer op 5 m ten oosten van het plangebied kunnen hierop resten van bebouwing worden verwacht.</p><p>Beide vindplaatsen strekken zich nog verder buiten het onderzochte gebied uit, waarbij vindplaats 1 een lengte heeft van vele kilometers, en vindplaats 2 een omvang van vermoedelijk enkele honderden m2. Bij het huidig onderzoek zijn beide vindplaatsen als behoudenswaardig bevonden.</p>