Gemeente Oisterwijk. Archeologisch onderzoek: een opgraving aan het klooster Catherinenberg te Oisterwijk

<p>In opdracht van de gemeente Oisterwijk heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in 2008 en 2010 nabij het Kerkeind, op het terrein van het klooster Catharinenberg, een archeologische opgraving uitgevoerd. De directe aanleiding voor het onderzoek was de ontwikkeling van het wooncomplex Catharinenberg op deze locatie. Het onderzoek heeft extra belang omdat in 2012 Oisterwijk zijn 800-jarig bestaan viert. </p><p>Het onderzoeksgebied ligt op de overgang van een dekzandrug naar het beekdal van de Voorste Stroom. Vuurstenen artefacten bevestigen dat al in Steentijd mensen vertoefden aan de rand van de Voorste Stroom. Uit de IJzertijd zijn, behalve diverse fragmenten aardewerk, twee kuilen vastgesteld. Waarschijnlijk lag in het noordoostelijke deel van het onderzoeksgebied of in de directe nabijheid een boerderij. </p><p>In de Middeleeuwen ontstonden de meeste huidige dorpen en steden. Het in de 12e en 13e eeuw genoemde Oost-Tilburg kwam vermoedelijk overeen met het Kerkeind te Oisterwijk, de omgeving van het onderzoeksgebied. Ondanks de beperkte oppervlakte van de opgraving, zijn met name in het noordoostelijke deel van het onderzoeksgebied diverse bewoningssporen en vondsten aan-getroffen. Deze behoren waarschijnlijk tot een groter nederzettingsareaal en kunnen in verband worden gebracht met (de voorloper van) Oost-Tilburg. De paalkuilen, kuilen en greppels betref-fen de resten van één of meerdere hoeves. Desondanks kon slechts één mogelijke structuur uit de cluster gereconstrueerd worden. Bijzonder zijn vier waterputten die in verband met deze be-woning staan. Het gaat om 3 boomstamwaterputten en een waterput opgebouwd uit kleine (hou-ten) paaltjes. <br>Uit de analyse van het aardewerk blijkt dat het onderzoeksgebied tussen circa 850 en 1100 na Chr. een continue bewoning kende. De bevolking bestond uit een lokale boerengemeenschap. In het relatief open landschap rondom vormden graslanden, akkers en struikheide belangrijke ele-menten. Op de akkers werd tarwe, rogge, vlas, tuinboon en mogelijk ook gerst verbouwd. Voor de veeteelt speelde het beekdal van de Voorste Stroom een belangrijke rol. Dit werd gekenmerkt door nat grasland dat regelmatig werd begraasd of gehooid. Voor het inrichten als grasland ont-stonden waarschijnlijk de eerste greppels in het beekdal. <br>Vanaf de 12e eeuw is in het onderzoeksgebied een verminderde bewoningsintensiteit aanwezig. Aangezien de kerk van Oost-Tilburg al in de 12e eeuw vermeld wordt, is het vrijwel zeker dat de bewoning gewoon doorloopt. Deze sporen bevinden zich waarschijnlijk in de omgeving van het (beperkte) onderzoeksgebied.</p><p>Omstreeks 1212/1213 stichtte de hertog van Brabant direct ten oosten van Oost-Tilburg de nieuwe vrijheid Oisterwijk. De nieuwe marktplaats en het oude kerkdorp Oost-Tilburg smolten spoedig samen tot één relatief grote plaats. Na een kort bewoningshiaat (vanaf circa 1100) ko-men vanaf globaal de 15e eeuw weer sporen en vondstmateriaal voor ook in het onderzoeks¬gebied. In het noordoostelijk deel van het onderzoeksgebied, op de dekzandrug, zijn enkele kui-len en een waterput (opgebouwd uit plaggen) aangetroffen. <br>Het beekdal van de Voorste Stroom was in het begin van de Late Middeleeuwen overwegend in gebruik als grasland. Omstreeks 1440 werd hier een vrouwenklooster toegewijd aan de H. Ca-therina gesticht. De meeste vondsten en sporen vanaf de Late Middeleeuwen/ Nieuwe tijd bevin-den zich dan ook in het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied. Een duidelijke, directe relatie met het klooster in het opgravingsgebied is de kloostergracht. Het vondstmateriaal uit de basis-vulling duidt erop dat deze gracht in de 17e, begin 18e eeuw al aanwezig was. In 1723 is het klooster is op last van de Staat ontruimd. Pas in 1844 werd hier opnieuw een klooster gesticht. De zusters vestigden er tevens een dagschool en een kostschool. De archeologische begeleiding door ArcheoMedia in 2010 heeft verscheidene muurrestanten en circa 11 water¬put¬ten opgele-verd, die met het klooster- en scholencomplex in verband kunnen worden gebracht. </p><p>Het onderzoek is met de opgraving afgesloten. In het bijzonder over de geschiedenis van Oost-Tilburg heeft het onderzoek extra informatie opgeleverd. Over de oorsprong van deze nederzet-ting was al veel geschreven, maar tot aan de opgraving was geen enkele hypothese gestaafd met concreet archeologisch bewijs. Het gebied grenzend aan het noordoostelijke deel van het onderzoeks¬ge¬bied zou nog meer waardevolle gegevens met betrekking tot Oost-Tilburg kunnen opleveren. Voor dit gebied wordt dan ook aanbevolen om voorafgaand aan eventuele verdere ontwikkelingen archeologisch onderzoek te laten plaatsvinden.</p>