Archeologisch bureauonderzoek. Klein Borkel te Valkenswaard. Gemeente Valkenswaard.

<p>Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van een planologische wijziging voor de ontwikkeling van een natuurbegraafplaats.</p><p>

Het doel van het archeologisch bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Op de gemeentelijke archeologische beleidskaart komen binnen het plangebied zowel hoge, middelhoge als lage verwachtingszones voor. Naar aanleiding van de resultaten van het bureauonderzoek is deze verwachting bijgesteld voor het noordelijke deel van het plangebied. Voor het zuidelijke deel van het plangebied is de verwachting gehandhaafd en gespecificeerd per periode.
Op basis van de aanwezigheid van een voormalig ven (Berk Ven) in het plangebied is aan de zone rondom het ven en de kamduin een hoge verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum. Voor de rest van het plangebied geldt een lage verwachting voor deze periode. Als rondom het Berk Ven bewoning heeft plaatsgevonden, dan kunnen ook in het ven vondsten worden aangetroffen. Voor nederzettingsresten uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw) geldt een middelhoge verwachting vanwege de lage ligging in het landschap. Verder kunnen in het plangebied infrastructurele sporen worden verwacht, namelijk een Romeinse weg in het oosten van het plangebied en karrensporen vlakbij het huidige bospad van Borkel naar Klein Borkel, maar ook elders binnen het plangebied. Het plangebied was in de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) en de Nieuwe tijd namelijk onderdeel van de heide waarover een netwerk van karrensporen is ontstaan, onder andere voor het verkeer tussen Borkel en Klein Borkel, maar ook langere afstandsroutes. De verwachting op bewoningssporen uit deze periode is klein vanwege de ligging op de heide. Voor het plangebied geldt een hoge verwachting op sporen en vondsten uit de Tweede Wereldoorlog vanwege de ligging binnen het operatiegebied Market Garden en archiefmeldingen van gevechtshandelingen in de bossen aan weerzijden van de Luikerweg.</p><p>
Daarnaast zijn (mogelijke) cultuurhistorische waarden in kaart gebracht. Het gaat om drie wegen/paden uit de 19e eeuw – 20e eeuw die waarschijnlijk hun oorsprong hebben in de Late Middeleeuwen, drie bospercelen waarvan niet bekend is of de oorspronkelijke bosaanplant nog te herkennen is, een bestuurlijke grens met de vroegere gemeente Westerhoven die nu wordt gevormd door een pad en mogelijk sporen uit de Tweede Wereldoorlog die zichtbaar zijn aan het maaiveld.</p><p>

In het ontwerp voor de natuurbegraafplaats kan met de onderstaande archeologische en cultuurhistorische verwachtingswaarden en bijbehorende adviezen rekening worden gehouden:</p><ul>
<li>Voor de middelhoge verwachtingszone (Waarde – Archeologie 5) is het advies om de oppervlaktegrens om te zetten naar een evenredig verstoringspercentage 25%. Dit betekent maximaal 1250 begravingen per hectare. Als een hogere begravingsdichtheid in de middelhoge verwachtingszone is gewenst, is het advies om vervolgonderzoek door middel van verkennende boringen uit te voeren om de archeologische verwachting te toetsen.
</li><li>Voor de hoge verwachtingszone (Waarde – Archeologie 4) voor vuursteenvindplaatsen is het advies dat als hier begravingen zijn gepland, vervolgonderzoek uit te voeren door middel van verkennende boringen. Waar een intact potentieel niveau wordt aangetroffen (grotendeels intacte podzolbodems) kan vervolgens een karterend booronderzoek worden uitgevoerd dat is gericht op het opsporen van vuursteenvindplaatsen.
</li><li>Voor de hoge verwachtingszone voor een Romeinse weg wordt behoud in-situ geadviseerd. Mocht deze strook wel in gebruik worden genomen voor natuurbegraven dan is het advies om dwars over het verwachte traject van de weg op een aantal plaatsen kleine sleufjes te graven om vast te stellen of hier sporen van een Romeinse weg aanwezig zijn. Als geen sporen worden aangetroffen, kunnen in deze strook alsnog begravingen worden gerealiseerd. Als wel sporen van de weg in de bodem aanwezig zijn, dan kan op basis van de resultaten de daadwerkelijke omvang/breedte van de archeologische waardevolle zone worden vastgelegd (waarschijnlijk niet meer dan 10 m breed). Deze zone kan dan worden vrijgehouden van begravingen zodat de restanten van de Romeinse weg in de bodem behouden blijven.
</li><li>Voor het hele plangebied geldt een hoge verwachting op sporen en vondsten uit de Tweede Wereldoorlog. Gravend archeologisch onderzoek naar sporen uit de Tweede Wereldoorlog zal naar verwachting weinig toevoegen aan de bestaande kennis over dit gebied. Als zichtbare structuren uit de Tweede Wereldoorlog aanwezig zijn, dan zou daar een hoge cultuurhistorische waarde aan kunnen worden toegekend met als doel om ze te behouden als blijvende herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Mogelijk kan een inventarisatie van eventuele sporen en vondsten uit de Tweede Wereldoorlog worden gecombineerd met onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten.
</li><li>Om cultuurhistorische waarden te behouden, is het advies om de huidige padenstructuur te handhaven met name aan de randen en het pad dwars door het plangebied van Borkel naar Klein Borkel.
</li><li>Voor de drie bospercelen die zijn aangegeven op de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente is het advies om te achterhalen of de bosaanplant nog de oorspronkelijke opzet heeft en onderscheidend is van de rest van het bos of niet. Als deze bospercelen onderscheidend zijn van de rest van het bos, dan kan de cultuurhistorische waarde worden behouden en eventueel worden versterken als dat mogelijk is.</li></ul></p>