นิติกรรมที่มีข้อบกพร่องหลายเหตุ

จากการที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของไทยมีบทบัญญัติที่ทำให้นิติกรรมบกพร่องไม่สมบูรณ์อยู่หลายกรณีนี้เอง จึงทำให้ข้อเท็จจริงหนึ่งอาจปรับใช้หลักเกณฑ์ทางกฎหมายได้หลายเรื่อง และส่งผลให้นิติกรรมตกเป็นโมฆะและ/หรือโมฆียะหลายเหตุในขณะเดียวกัน ซึ่งประเด็นมีว่า ปัจจุบันยังไม่มีหลักเกณฑ์ทางกฎหมายไทยที่รองรับถึงกรณีที่นิติกรรมมีข้อบกพร่องหลายเหตุโดยตกเป็นโมฆะและ/หรือโมฆียะซ้อนกันในข้อเท็จจริงหนึ่งไว้อย่างชัดเจน ไม่ว่าจะในรูปแบบของบทบัญญัติของกฎหมาย คำอธิบายในทางตำรา หรือคำพิพากษาของศาลที่ตัดสินในประเด็นดังกล่าวโดยตรง จึงทำให้เกิดปัญหาที่นำมาพิจารณาว่า ผลทางกฎหมายของนิติกรรมที่มีข้อบกพร่องหลายเหตุควรเป็นอย่างไรจากการศึกษาพบว่าหลักเกณฑ์ที่ทำให้นิติกรรมตกเป็นโมฆะหรือโมฆียะตามกฎหมายไทยอาจแบ่งออกเป็น 2 กรณี ได้แก่ เหตุบกพร่องของการแสดงเจตนา และ เหตุเงื่อนไขความมีผลของนิติกรรม โดยเหตุบกพร่องของการแสดงเจตนาวางรากฐานอยู่บนหลักของเรื่องประโยชน์ของเอกชนและความศักดิ์สิทธิ์ในการแสดงเจตนา (Autonomy of Will) ส่วนเหตุเงื่อนไขความมีผลของนิติกรรม มีรากฐานอยู่บนเรื่องส่วนได้ส่วนเสียของสาธารณะและหลักความสงบเรียบร้อยของประชาชน (Public Policy) ซึ่งหลักการทั้งสองกรณีกฎหมายให้ความสำคัญและมุ่งคุ้มครองโดยมีนัยที่ไม่เหมือนกัน และแม้ในทางทฤษฎีจะยอมรับกันว่าการแสดงเจตนาเป็นรากฐานและหัวใจของนิติกรรม อย่างไรก็ดี ความสงบเรียบร้อยของประชาชนก็ยังเป็นกฎหมายที่เข้ามาเป็นกรอบในการจำกัดขอบเขตของความศักดิ์สิทธิ์ในการแสดงเจตนาของผู้เข้าทำนิติกรรมได้ ซึ่งจากหลักการนี้อาจทำให้เข้าใจได้ว่า ในทุกเหตุเงื่อนไขความมีผลของนิติกรรมเป็นบทบัญญัติของกฎหมายที่มีฐานะเหนือกว่าเหตุบกพร่องของการแสดงเจตนา ในขณะที่เมื่อพิจารณาทฤษฎีหลักความสงบเรียบร้อยของประชาชน กฎหมายฝรั่งเศส และกฎหมายลุยเซียนา กลับพบว่า เหตุที่ทำให้นิติกรรมตกเป็นโมฆะหรือโมฆียะในบางกรณี ที่กฎหมายไทยเห็นว่าเป็นเรื่องที่มุ่งคุ้มครองความสงบเรียบร้อยของประชาชน กลับไม่ได้ถูกบัญญัติในลักษณะเดียวกันกับกฎหมายไทย นอกจากนี้ จากการพิจารณาหลักเกณฑ์รายละเอียดของในแต่ละมาตราประกอบกับการค้นคว้าแนวคิดทฤษฎีของนิติกรรม จะพบว่า เหตุที่ทำให้นิติกรรมตกเป็นโมฆะและโมฆียะต่างมีวัตถุประสงค์ หลักเกณฑ์ รายละเอียดในการคุ้มครองที่แตกต่างกันไปในแต่ละเหตุ และไม่ใช่เหตุเงื่อนไขความมีผลของนิติกรรมทุกเหตุที่จะมีฐานะเหนือกว่าเหตุบกพร่องของการแสดงเจตนา ดังนั้น การพิจารณาและวิเคราะห์หลักเกณฑ์ทางกฎหมายของในแต่ละประเทศ รวมไปถึงแนวคิดทฤษฎีของนิติกรรม เพื่อนำมาชั่งน้ำหนักประโยชน์ได้เสียและความร้ายแรงของสิ่งที่กฎหมายมุ่งคุ้มครองในแต่ละมูลเหตุ จึงเป็นหลักเกณฑ์ที่สามารถนำมาศึกษาวิเคราะห์หาแนวทางการปรับใช้กฎหมายไทยให้เกิดความแน่นอนชัดเจนและก่อให้เกิดความเป็นธรรมได้