พิพิธภัณฑ์ประชาชน: แนวทางปรับเปลี่ยนการใช้สอยอาคารถนนราชดำเนินกลาง: กรณีศึกษา อาคารเทเวศประกันภัย

จุดมุ่งหมายสำคัญประการหนึ่งในการสร้างกลุ่มอาคารบนถนนราชดำเนินกลางในยุคคณะราษฎรเป็นไปเพื่อเพิ่มสิทธิ์การใช้พื้นที่สาธารณะโดยสามัญชน แม้จะมีการเคลื่อนไหวทางสังคมโดยภาคพลเมืองบนถนนราชดำเนินในหลายยุคสมัย และแม้จะมีอาคารดั้งเดิมถูกปรับเป็นอาคารสาธารณะ อาทิ พิพิธภัณฑ์ หรือ ห้องสมุด พบว่า ยังไม่มีอาคารใดได้ทำหน้าที่บอกเล่าเรื่องราวของประชาชนกลุ่มต่าง ๆ โดยตรง วิทยานิพนธ์นี้ได้ทำการศึกษาศักยภาพอาคารเทเวศประกันภัยถนนราชดำเนินกลาง และรูปแบบการจัดเตรียมพื้นที่ซึ่งเหมาะสมในการปรับเปลี่ยนการใช้สอยเป็นพิพิธภัณฑ์ประชาชน โดยใช้แนวคิด “พื้นที่ทางสังคม” (Social Space) ที่ขยายความจากหนังสือThe Production of Space (1974, 1991) โดย Henri Lefebvre ร่วมกับแนวคิด “สภาพแวดล้อมบอกเล่าเรื่องราว” (Narrative Environment) และแนวคิด “การพัฒนาพื้นที่และสิ่งอำนวยความสะดวกในพิพิธภัณฑ์” กระบวนการวิจัยประกอบด้วยการศึกษาวิเคราะห์ 1) สภาพทางกายภาพของอาคารเทเวศประกันภัยในปัจจุบัน 2) ข้อกำหนดเกี่ยวข้องกับการปรับปรุงลักษณะทางกายภาพในพื้นที่อนุรักษ์ 3) ศักยภาพที่เป็นไปได้ในการเปลี่ยนแปลงพัฒนาอาคาร 4) กรณีศึกษาอาคารพิพิธภัณฑ์และพื้นที่สาธารณะในอาคารเกี่ยวกับภาคประชาชน และ 5) การศึกษาพัฒนาการพื้นที่บอกเล่าเรื่องราวบุคคลด้วยภาพตัวแทนในแต่ละรูปแบบ ผลการศึกษาพบว่าอาคารเทเวศประกันภัยมีศักยภาพในการปรับปรุงเป็นอาคารสาธารณะและอาคารทางวัฒนธรรม โดยสามารถเชื่อมต่อได้โดยตรงกับสถานีรถไฟใต้ดินสองสาย และเป็นสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ทรงคุณค่าที่รูปแบบภายนอกมีความแตกต่างจากอาคารต้นแบบอื่น ๆ บนถนนราชดำเนินกลาง ซึ่งควรได้รับการอนุรักษ์ไว้ในระดับสูง ขณะเดียวกัน พื้นที่ภายในส่วนใหญ่สามารถรองรับการพัฒนาเป็นอาคารประเภทพิพิธภัณฑ์ขนาดกลางได้อย่างไรก็ตาม ต้องหาแนวทางสร้างสมดุลระหว่างการออกแบบพื้นที่ขนาดเล็กสำหรับจัดแสดงและพื้นที่โถงขนาดใหญ่สำหรับการรวมตัวของผู้คน การทดลองออกแบบพิพิธภัณฑ์ประชาชนมีการดำเนินการ 2 ขั้นตอน ได้แก่1) การสร้างความสมดุลระหว่าง พื้นที่เชิงการคิดเตรียมล่วงหน้า (Conceived Space) กับ พื้นที่เชิงการใช้สอยในภายหลัง (Lived Space) ผ่านการทดลองเชื่อมต่อการจัดแสดงและสัญจรแนวดิ่ง2 แบบ คือ รูปแบบทางลาดตายตัว (Ramp Type) และรูปแบบแผ่นพื้นขนาดใหญ่เคลื่อนที่ได้(Platform Type) ความสมดุลที่หนึ่งนี้มีหน้าที่เป็นปรับเปลี่ยนในภาพรวมของพิพิธภัณฑ์ประชาชนให้เหมาะสมกับการจัดแสดงหรือแสดงออกซึ่งเรื่องราวของประชาชน 2) กระบวนการพัฒนา แบบตัวเลือกรูปแบบแผ่นพื้นเคลื่อนที่ซึ่งมีความยืดหยุ่นสูงไปสู่ข้อสรุปทางสถาปัตยกรรมที่เป็นรูปธรรมพร้อมเลือกโจทย์ทดลองด้านเนื้อหาจัดแสดงชั่วคราวคือ “นิทรรศการ 50 ปี มนุษย์ 14 ตุลา 2516”ผลการออกแบบ พบว่าพิพิธภัณฑ์ประชาชนสามารถมีบทบาทเป็นพื้นที่สำหรับการนำเสนอเรื่องราวของประชาชนให้ได้ปรากฎเพิ่มขึ้นบนพื้นที่ถนนราชดำเนินกลางโดยประชาชนเหล่านั้นเอง