Doesburg Riool/ waterleidingbegeleidng 2021, IJzertijd en Middeleeuwen in de oude kern van Doesburg

1 Samenvatting In 2021 en 2022 werd in Doesburg de riolering vervangen vanaf het Mauritsveld, via de Ooipoort(straat) tot halverwege de Kerkstraat en in de Meipoortstraat. Uiteraard is deze grote ingreep in het bodemarchief van de middeleeuwse binnenstad aangegrepen om een archeologische begeleiding uit te voeren, al ging dit lijnrecht in tegen het advies dat na bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend en karterend booronderzoek door ADC Archeoprojecten werd gegeven (zie paragraaf 8.3). De verplichting tot het uitvoeren van het archeologisch onderzoek kwam voort uit de planologische bescherming die de ondergrond ter plaatse geniet in het paraplubestemmingsplan ‘archeologie’uit 2011. Vrijwel het gehele tracé heeft de status van zeer hoge archeologische bekende waarde. Deze begeleiding is parallel aan het rioolwerk uitgevoerd. Hierbij werd steeds een stuk voorgegraven om een rioolbuis te kunnen leggen. Tijdens de schaftpauzes zijn archeologische waarnemingen gedaan: er zijn tientallen profielen gedocumenteerd en vondsten verzameld, er zijn putten ingemeten etc. Bij één stuk, daar waar de stadsmuur doorkruist werd nabij de Ooipoort, is ook buiten de pauzes gewerkt om het betreffende stuk muurwerk vrij te leggen en goed te documenteren. De hoofdvraagstelling was wat er aan archeologische resten en sporen in de bodem aanwezig zijn en wat dit voor nieuwe informatie geeft met betrekking tot onder meer de stadsontwikkeling. Is er sprake van prehistorische bewoningsresten in het tracé? Wat is de bouwhistorie van de stadsmuur bij de Ooipoort? Was er een stadspoort in de Kerkstraat? Zijn er middeleeuwse straatniveau’s? Zijn er begravingen in de Kerkstraat? Zijn er interessante losse vondsten? En bovenal: zijn er fenomenen waar we van te voren helemaal niet aan gedacht hebben en die ons juist geheel nieuwe inzichten verschaffen? Bij het project werden vondsten en sporen uit de ijzertijd aangetroffen. Dat was het geval op twee locaties in de Meipoortstraat en één locatie in de Ooipoortstraat. In totaal zijn er nu 9 vindplaatsen uit deze periode bekend in het centrum van Doesburg. Dat zegt overigens niet dat de stad Doesburg terug gaat tot de prehistorie: in het algemeen kan gesteld worden dat op iedere zandkop in de westelijke Achterhoek resten uit de ijzertijd worden gevonden en niets wees er op dat moment op dat juist hier vele eeuwen later een stad gesticht zou worden. Dat gebeurde pas in de 13e eeuw. en de perioden tussen de ijzertijd en de 13e eeuw zijn in Doesburg dunbezaaid of afwezig. In het tracé was echter vooral de 14e eeuw opvallend aanwezig. In deze eeuw werd het stadsdeel ten zuiden van de Kloosterstraat / Boekholtstraat aan de oorspronkelijke 13e-eeuwse stadsuitleg toegevoegd. Archeologisch is deze periode herkenbaar aan een dikke zeer humeuze zwarte laag. Hierin zijn resten van houten straten bewaard gebleven, maar ook aardewerk, slachtafval en leer. Opvallend was dat er ook aanwijzingen voor grootschalige ijzerproductie in dit nieuwe stadsdeel werden aangetroffen: talloze ijzerslakken en steenkool. Op zich is dit opvallend: het gaat dus om raffinage van lokaal gewonnen ijzer, terwijl we weten dat er in deze periode veel kant-en-klaar ijzer door de Hanzesteden werd geïmporteerd uit o.a. Pommeren, Zweden en Hongarije. Het gebruikte steenkool moet wél geïmporteerd zijn. Mogelijk gaat het om Noord-Engelse steenkool die door Zutphense schippers werd ingevoerd, zo weten we uit historische bronnen. Een andere ambachtelijke activiteit uit de 14e eeuw was naaien: er werden twee middeleeuwse vingerhoeden gevonden in de zwarte laag. De profielen vormen een mooie doorsnede door de stad. Opvallend is de tweedelingin het oude (13e-eeuwse) en nieuwe (14e-eeuwse) stadsdeel. Het nieuwe stadsdeel lag op een lager deel van het rivierduin. Toch weten we dat de oude stad ook lagere delen kende, en het nieuwe stadsdeel hogere stukken, zoals de Zandberg, die in de Meipoortstraat ook in de profielen prominent aanwezig is. De zuidelijke grens van het nieuwe 14e-eeuwse stadsdeel werd ook aangetroffen binnen het project. Net naast de voormalige Ooipoort werd een stuk stadsmuur onderzocht. Anders dan bij het 13e-eeuwse stadsdeel werd de muur niet op een al bestaande aarden wal gebouwd, maar direct op het maaiveld. Het onderzochte stuk stadsmuur grensde aan de stadsgracht. Om die reden werden er -in tweede instantie- steunberen gebouwd aan de veldzijde, die moesten voorkomen dat de muur in de gracht zou kantelen. In de Ooipoortstraat werden naast 20e-eeuwse gemetselde rioolputten ook waterputten teruggevonden. Er werden meerdere fasen aangetroffen, waarvan de oudste (gemetselde) fase terug lijkt te gaan tot de 16e eeuw en de jongste tot begin 20e eeuw (van betonringen). Er lijkt in de straat steeds één waterput tegelijk te hebben bestaan. Hoewel daar niets van is teruggevonden, zou het kunnen dat de eerste waterput al een houten put uit de 14e eeuw was. De waterputten zijn allemaal behouden gebleven.