Tjessens - Waaxens Aarde op de terp

<p>In het kader van het RCE-project Top Sites is in de jaren 2014 en 2015 onderzoek gedaan op de terp Tjessens in de gemeente Waaxens. Dit project richt zich op het in kaart brengen van degradatie en aantasting van verschillende typen wettelijk beschermde archeologische monumenten. Een van de complextypen waarnaar wordt gekeken is het complextype terpen en wierden. In het geval van Tjessens wordt een deel van het gebruik van het terrein omgezet van grasland naar akkerland. Het andere deel is al als akkerland in gebruik. De vraag is wat de effecten van deze omzetting zijn en wat dit betekent voor de fysieke kwaliteit van het monument. In overleg met de eigenaar is besloten om het terreindeel waarin de terp ligt af te dekken met een 30 cm dik grondpakket teneinde aantasting van de terplagen door ploegen en ander agrarisch gebruik te voorkomen. Alvorens het afdekken van de terp, heeft er een archeologisch booronderzoek en veldverkenning op het terrein plaats gevonden. Het doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in de fysieke staat van het monument en aanvullende gegevens te vergaren over de genese van de terp, de state Tjessens en een mogelijke voorganger. Het onderzoek heeft uitgewezen dat de fysieke kwaliteit van het terrein hoog is. Er is sprake van een 30-40 cm dikke bouwvoor met daaronder een intacte stratigrafie van mortel- en puinlagen en terplagen. In de bouwvoor bevindt zich archeologisch vondstmateriaal, vooral baksteenpuin en aardewerk, dat in de loop der eeuwen omhoog is geploegd. De bewoning op het terrein gaat terug op een lage terp in het zuidwestelijke deel van het monument. Aanwijzingen voor gebruik van de onderliggende dekzandopduiking zijn, in tegenstelling tot een eerder booronderzoek, niet gevonden. De aanleg van de terp kan op basis van het vondstmateriaal rond het begin van de jaartelling worden gedateerd. Het gebruik loopt minimaal door tot de derde eeuw, mogelijks zelfs nog een of enkele eeuwen langer. In de loop van de vroege middeleeuwen is een tweede terp opgeworpen. Deze terp is in een aantal fasen ontstaan en heeft een maximale hoogte van 3 m. In de top van de terp zijn grondsporen en puin- en mortellagen gevonden die in verband kunnen worden gebracht met de state Tjessens. Er is sprake van vier grachten die gezien hun oriëntatie en ontgravingsdiepte verschillende fasen vertegenwoordigen. De exacte datering van de grachten laat zich moeilijk bepalen. Sommige staan niet op de kadastrale minuut van 1832, terwijl andere wel hierop voorkomen. De oudste vermelding van de state Tjessens dateert uit de vroege zestiende eeuw. Het huis is rond het midden van de negentiende eeuw ingrijpend verbouwd en aan het eind van die eeuw gesloopt. Niet geheel uitgesloten kan worden dat de state een voorganger in de vorm van een stins heeft gehad, maar laatmiddeleeuws vondstmateriaal ontbreekt vrijwel volledig. Bij de werkzaamheden samenhangend met het opbrengen van de grondlaag is het monument gedeeltelijk aantast. Zo is er aan de zuidwestzijde een afwateringsgeul gegraven door de oudste terp en zijn bij de aanvoer van de grond met trekker en kiepwagens diepe sporen in de door regen verzadigde bodem uitgereden aan de zuidzijde van de beide terpen. Dit laatste had voorkomen kunnen worden, door het gebruik van rijplaten. Bijkomend punt is dat de opgebrachte grond veel bouwpuin, plastic, metaal, maar ook aardewerkscherven bevatte. Hierdoor is contaminatie met terreinvreemd anorganisch archeologisch materiaal opgetreden. Bij toekomstig archeologisch onderzoek zal hiermee rekening moeten worden gehouden. Zowel in 2014 als 2015 is het maaiveldniveau gemeten. De eerste metingen hadden tot doel om te bepalen of de afgesproken 30 cm ophoging daadwerkelijk was gerealiseerd. Het doel van de latere metingen was om te onderzoeken of de dikte van de ophoging door inklinking of afspoeling is afgenomen. Tussen september 2014 en oktober 2015 is er nauwelijks inklinking geconstateerd.</p>