แนวทางการควบคุมแผนผังและการสร้างมาตรการสำหรับการอนุรักษ์คุณค่าในเชิงกายภาพเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชนของตำบลปากน้ำประแส อำเภอแกลง จังหวัดระยอง

พื้นที่ชุมชนตำบลปากน้ำประแส อำเภอแกลง จังหวัดระยอง เป็นหนึ่งในพื้นที่ชุมชนที่มีความสำคัญทางด้านการท่องเที่ยวเป็นอย่างมาก ซึ่งจะมีการผสมผสานทั้งทรัพยากรทางธรรมชาติ สังคม และวัฒนธรรมที่หลากหลาย และกำลังได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยว ตลอดจนถึงโอกาสในการสร้างรายได้ให้กับประชากรที่อยู่อาศัยในพื้นที่ชุมชน จึงส่งผลทำให้ผู้วิจัยได้เล็งเห็นถึงความสำคัญต่อการอนุรักษ์ทรัพยากร และลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ ดังนั้น การรับรู้ถึงข้อมูลทางด้านกายภาพ และการประเมินคุณค่าในเชิงกายภาพของพื้นที่จึงมีความสำคัญต่อการวางแผนในอนาคต การศึกษา และการวิจัยในครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อจำแนกแผนผังข้อกำหนด โดยการจำแนกรูปแบบบทบาทตามลำดับชั้น หรือ Transect Zones ในพื้นที่ผ่านการผสมผสานตามแนวความคิดการวางแผนทางผังเมืองด้วยกระบวนการของ Form-Based Codes (FBCs) ร่วมกับแนวความคิดการท่องเที่ยวโดยชุมชน หรือ Community-Based Tourism (CBT) เพื่อที่จะเป็นการนำไปสู่การประเมินคุณค่าเชิงกายภาพของพื้นที่ และเสนอแนะแนวทางในการควบคุมแผนผังข้อกำหนด และการสร้างมาตรการทางผังเมืองสำหรับการอนุรักษ์คุณค่าเชิงกายภาพ และการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยผ่านการประยุกต์ใช้ด้วยการวิเคราะห์ข้อมูลที่เกี่ยวข้องจากระบบเชิงสถิติศาสตร์ร่วมกับระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ในการจำแนกรูปแบบบทบาทตามลำดับชั้นของพื้นที่ ซึ่งการวิเคราะห์เพื่อทำให้เกิดการจำแนกรูปแบบบทบาทตามลำดับชั้นจากองค์ประกอบของแผนผังข้อกำหนดตามแนวความคิด Form-Based Codes จะประกอบด้วย 6 ปัจจัย ได้แก่ ความหลากหลายของการใช้ประโยชน์ที่ดิน, พื้นที่เปราะบาง หรือพื้นที่ทางธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม, อัตราส่วนพื้นที่อาคารรวมต่อพื้นที่ดิน หรือ FAR, ความสูงเฉลี่ยของอาคาร, ความหนาแน่นของการอยู่อาศัย, และรูปแบบโครงข่ายคมนาคมและขนส่ง ส่วนองค์ประกอบของการท่องเที่ยวตามแนวความคิดการท่องเที่ยวโดยชุมชนจะประกอบด้วย 4 ปัจจัย ได้แก่ สิ่งดึงดูดใจ, กิจกรรมการท่องเที่ยว, การเรียนรู้, และสิ่งอำนวยความสะดวก ผลการศึกษา พบว่า จากการประยุกต์ใช้แนวความคิด Form-Based Codes จะสามารถจำแนกรูปแบบบทบาทตามลำดับชั้นของพื้นที่ที่แตกต่างกันได้ 5 รูปแบบ ได้แก่ พื้นที่ P1 คือ พื้นที่ทางธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม, พื้นที่ P2 คือ พื้นที่ชนบท, พื้นที่ P3 คือ พื้นที่ชานเมือง, พื้นที่ P4 คือ พื้นที่ชุมชนโดยทั่วไป, และพื้นที่ P5 คือ พื้นที่เมือง ส่วนแนวความคิดการท่องเที่ยวโดยชุมชนจะสามารถจำแนกระดับศักยภาพทางด้านการท่องเที่ยวของพื้นที่ที่แตกต่างกันได้ 3 รูปแบบ ได้แก่ พื้นที่ CBT1 คือ พื้นที่ที่มีศักยภาพทางด้านการท่องเที่ยวต่ำ, พื้นที่ CBT2 คือ พื้นที่ที่มีศักยภาพทางด้านการท่องเที่ยวปานกลาง, และพื้นที่ CBT3 คือ พื้นที่ที่มีศักยภาพทางด้านการท่องเที่ยวสูง นอกจากนี้ ผลการศึกษายังพบอีกว่า เมื่อนำรูปแบบบทบาทตามลำดับชั้นที่เกิดขึ้นจากการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งสองแนวความคิดมาผสมผสานกันจะสามารถเกิดเป็นบทบาทตามลำดับชั้นย่อยได้ทั้งหมด 14 รูปแบบ โดยรูปแบบบทบาทตามลำดับชั้นที่เป็นพื้นที่ชุมชนโดยทั่วไป และพื้นที่เมืองตามแนวความคิด Form-Based Codes ซึ่งเป็นบริเวณที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำประแสร์ และเป็นบริเวณพื้นที่ที่ถูกปรากฏขึ้นในพื้นที่ตอนกลาง และตอนล่างของพื้นที่ตำบลปากน้ำประแส รวมถึงมีอาณาเขตที่ติดต่อกับทะเลอ่าวไทยนี้จะเป็นแหล่งที่มีการกระจุกตัวกันทางด้านองค์ประกอบของการท่องเที่ยวที่ค่อนข้างหนาแน่น จึงทำให้เป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพทางด้านการท่องเที่ยวปานกลางไปจนถึงศักยภาพทางด้านการท่องเที่ยวสูง ดังนั้น พื้นที่ในบริเวณดังกล่าวควรเป็นพื้นที่ที่ได้รับการวางแผนเชิงลึกเป็นลำดับแรก ๆ เพื่อทำให้เกิดการอนุรักษ์คุณค่าเชิงกายภาพ และการส่งเสริมทางด้านการท่องเที่ยวโดยชุมชนต่อไปในอนาคต