ความครอบคลุมการได้รับวัคซีนในเด็กและปัจจัยเชิงพื้นที่ที่เกี่ยวข้องปี 2557-2565

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายแนวโน้มความครอบคลุมของการได้รับวัคซีน 4 ชนิด ในเด็กอายุ 0-12 ปี ได้แก่ วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน (DTP) วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี (JE) ตั้งแต่ปี 2557-2565 ยกเว้น วัคซีนรวมหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน (MMR) ที่ใช้ข้อมูล ปี 2558-2565 และวัคซีนมะเร็งปากมดลูก (HPV) ในปี 2561-2565 และศึกษาปัจจัยเชิงพื้นที่ ด้านเศรษฐกิจและสังคม ประกอบด้วย รายได้เฉลี่ยประชากรต่อคนต่อปี (บาท) สัดส่วนประชากรที่ยากจน ร้อยละการย้ายเข้า-ออกของประชากร จำนวนปีการศึกษาเฉลี่ยของประชากรไทย และสัดส่วนประชากรที่มีสิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า รวมทั้งช่วงเวลาที่เกิดการระบาดโควิด-19 โดยใช้ข้อมูลรายจังหวัด ยกเว้นจังหวัดกรุงเทพมหานคร จากคลังข้อมูลสุขภาพ สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา ในปี 2557-2565 วิเคราะห์และนำเสนอด้วยสถิติเชิงพรรณนาและเชิงอนุมาน ตัวแบบ Generalized Estimating Equation (GEE) ที่ระดับนัยสำคัญ 5% ผลการศึกษาพบว่า ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน มีแนวโน้มลดลง จนถึงปี 2564 และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเมื่อสามารถควบคุมสถานการณ์การระบาดโควิด-19 ได้ ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี และความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนซีนรวมหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น จนถึงปี 2565 สำหรับความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนมะเร็งปากมดลูก มีแนวโน้มลดลง และในภาพรวมความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนทั้ง 4 ชนิด ยังต่ำกว่าเกณฑ์เป้าหมายที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด นอกจากนี้พบว่าปัจจัยเชิงพื้นที่ที่มีความสัมพันธ์กับความครอบคลุมของการได้รับวัคซีน เมื่อควบคุมตัวแปรอื่นที่นำเข้าในการวิเคราะห์ ได้แก่ 1) สัดส่วนประชากรที่มีสิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ที่เพิ่มขึ้น ร้อยละ 1 ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนรวมหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน และความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนมะเร็งปากมดลูก เพิ่มขึ้น (b = 0.032; 95%CI: 0.011, 0.052, b = 0.146; 95%CI: 0.112, 0.179, b = 0.150; 95%CI: 0.126, 0.174 และ b = 0.287; 95%CI: 0.203, 0.371 ตามลำดับ) 2) ร้อยละการย้ายเข้าของประชากร เพิ่มขึ้นร้อยละ 1 ความครอบคลุมการได้รับวัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี และความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนรวมหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน ลดลง (b = -2.124; 95%CI: -2.164, -0.661, b = -3.526; 95%CI: -4.858, -2.195 และ b = -3.700; 95%CI: -4.835, -2.565 ตามลำดับ) และ 3) ช่วงเวลาที่เกิดการระบาดของโรคโควิด-19 ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน และความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนมะเร็งปากมดลูก ลดลง (b = -2.907; 95%CI: -4.291, -1.523และ b = -17.531; 95%CI: -21.748, -13.315 ตามลำดับ) แต่ช่วงเวลาที่เกิดการระบาดของโรคโควิด-19 ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี และความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนรวมหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน เพิ่มขี้น (b = 5.513; 95%CI: 3.512, 7.515 และ b = 4.337; 95%CI: 2.626, 6.049 ตามลำดับ) เนื่องจากข้อมูลที่ใช้ในการอ้างอิงเป็นข้อมูลจากหน่วยบริการ ของกระทรวงสาธาณสุขเท่านั้น ความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนทั้ง 4 ชนิด ต่ำกว่าเป้าหมาย ดังนั้น กระทรวงสาธารณสุขควรมีการสำรวจการได้รับวัคซีนพื้นฐานในเด็ก ที่กำหนดเป็นระยะ ๆ ในทุก ๆ 5 ปี หรือ 10 ปี