Plangebied monding Kingbeek te Illikhoven, gemeenten Echt-Susteren en Sittard- Geleen;

<p> Inleiding
<p> In opdracht van Consortium Grensmaas heeft RAAP in augustus 2021 een archeologisch
vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek uitgevoerd
voor het plangebied monding Kingbeek te Illikhoven in de gemeenten Echt-Susteren en Sittard-Geleen.
In het plangebied zal het aanwezige leem- en kleipakket worden afgegraven tot aan het beddinggrind
van de Maas om het gebied aantrekkelijk te maken voor aan grindgronden gerelateerde vegetatie. De
monding van de Kingbeek zal verlegd worden tot in het plangebied, waardoor met name in het
noordelijke deel van het plangebied tot in het Maasgrind gegraven zal worden.
<p> Archeologische en historische en landschappelijke situatie
<p> Het plangebied ligt in een zone die hoofdzakelijk in gebruik is geweest als weiland. In het centraalwestelijk
deel heeft in de 18e en 19e eeuw een erf gelegen, waarvan de gebouwen net buiten het
plangebied gelegen hebben, maar enkele jaren geleden in het kader van de Maaswerken vergraven
zijn. Verder lopen enkele wegen in noord-zuidrichting door het plangebied, waarvan er één bij een
archeologische begeleiding is aangetroffen. In het plangebied blijkt kleiwinning te hebben
plaatsgevonden in enkele zones. Onregelmatig reliëf en opvallende steilranden in enkele zones die op
het AHN zichtbaar zijn wijzen hierop, alsmede de resultaten van de archeologische begeleiding.
<p> Vrijwel alle in ARCHIS geregistreerde vindplaatsen (neolithicum tot en met nieuwe tijd) liggen ten
oosten en zuiden van het plangebied op het jonge dryas-terras, net als het vermoedelijk
vroegmiddeleeuwse Illikhoven. Het plangebied ligt echter op een jonge kronkelwaard. Een
kronkelwaard is een deel van een stroomgebied dat deels is omgeven door en opgebouwd door de
Maas. Op de kronkelwaarden zijn nabij het plangebied alleen vindplaatsen uit de middeleeuwen en
nieuwe tijd bekend: de opgegraven hoeve Daniëlsweert (midden 17e eeuw), een laatmiddeleeuwse
boot, een lading laatmiddeleeuwse molenstenen en losse metaalvondsten aangetroffen in het
Maasgrind bij baggerwerkzaamheden. Bij een archeologische begeleiding in het zuidelijke deel van het
plangebied werden resten van leem- of grindwinning uit de 19e of 20e eeuw aangetroffen, alsmede tot
in het grind uitgesleten karrensporen uit de nieuwe tijd.
<p> Veldonderzoek
<p> In het plangebied zijn 38 boringen gezet. Deze hebben uitgewezen dat nagenoeg het hele plangebied
op een jonge kronkelwaard ligt: op het beddinggrind van de Maas is sprake van jonge kalkhoudende
slappe klei en leem. Alleen langs de uiterste zuidoostelijke rand van het plangebied is stugge en
gerijpte oude klei aangetroffen, die vermoedelijk een vroeg-holocene ouderdom heeft.
<p> Archeologische verwachting
<p> In de jonge klei worden alleen sporen van kleiwinning en veldbrandovens uit de nieuwe tijd verwacht,
en mogelijk karrensporen van de weg die hier gelopen heeft. Sporen van bewoning worden in de jonge
klei niet verwacht: bebouwing uit de nieuwe tijd heeft net westelijk (en oostelijk: Illikhoven) van het
plangebied gelegen. Ter hoogte van het zuidoostelijke randje met oude klei worden wel nederzettingsresten vanaf het mesolithicum verwacht. Verder kunnen in de beddingafzettingen wel
losse vondsten van allerhande aard voorkomen, zoals deze zijn gedaan bij de grindwinning nabij het
plangebied.
<p> Advies
<p> Het wordt geadviseerd tijdens de afgraving van het kleipakket een extensieve begeleiding van de
graafwerkzaamheden uit te voeren om eventuele sporen van kleiwinning en baksteenproductie en de
historische weg op te sporen en in kaart te brengen. Na het afgraven van de jonge klei komt het
beddinggrind aan het maaiveld te liggen. Plaatselijk wordt ook het grind afgegraven, met name in het
uiterste noordelijke deel van het plangebied. Het wordt aanbevolen tijdens en na de afgraving van de
klei een extensieve begeleiding uit te voeren om eventuele vondsten in de top van het grind veilig te
stellen.
<p> De dieper gelegen oude klei in het uiterste zuidoosten van het gebied en eventuele oudere resten
daarin wordt niet bedreigd door de voorgenomen werkzaamheden: hier kunnen eventuele
archeologische resten in situ behouden blijven.