ปัญหาความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลฐานให้สินบนตามมาตรา 176 แห่งพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561

ประเทศไทยได้ลงนามและให้สัตยาบันเข้าร่วมเป็นภาคีในอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการต่อต้านการทุจริต ค.ศ. 2003 ซึ่งวางกรอบให้รัฐภาคีกำหนดความรับผิดของนิติบุคคลที่มีส่วนร่วมในการให้สินบนให้สอดคล้องกับหลักกฎหมายภายใน โดยไม่กระทบต่อความรับผิดทางอาญาของบุคคลธรรมดาซึ่งได้กระทำความผิด และมีมาตรการการลงโทษที่มีประสิทธิผลได้สัดส่วน และมีผลเป็นการยับยั้งการกระทำความผิด ในข้อ 26 ต่อมาประเทศไทยได้มีการกำหนดความรับผิดฐานให้สินบนไว้ในมาตรา 176 แห่งพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่พบคำพิพากษาของศาลไทยเกี่ยวกับความรับผิดฐานให้สินบนของนิติบุคคล มีเพียงคำพิพากษาของศาลต่างประเทศและข่าวต่างประเทศเกี่ยวกับการดำเนินคดีให้สินบนที่เกี่ยวพันกับประเทศไทย จึงเป็นที่น่าสังเกตว่า การกำหนดความรับผิดฐานให้สินบนของนิติบุคคลในประเทศไทยมีประสิทธิภาพเพียงพอในการป้องกันและปราบปรามการให้สินบน หรือไม่ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มุ่งศึกษาความเหมาะสมของการกำหนดความรับผิดของนิติบุคคลเฉพาะในส่วนของมาตรา 176 จากการศึกษาแนวคิดเรื่องการกำหนดความรับผิดและโทษของนิติบุคคลฐานให้สินบน พร้อมทั้งแนวทางการกำหนดความผิดของนิติบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการให้สินบนตามกรอบของอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการต่อต้านการทุจริต ค.ศ. 2003 ของประเทศอังกฤษและประเทศฝรั่งเศสแล้ว พบว่า มาตรา 176 มีทั้งปัญหาประสิทธิภาพของโทษ ข้อจำกัดการกำหนดความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลตามหลัก Identification Doctrine ทำให้บุคคลธรรมดาหลุดพ้นความรับผิดได้ ปัญหาการกำหนดความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลจากการให้สินบนของผู้แทนของนิติบุคคล ลูกจ้าง ตัวแทน บริษัทในเครือ หรือบุคคลใดซึ่งกระทำการเพื่อหรือในนามของนิติบุคคล ความเหมาะสมของความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลจากการไม่มีมาตรการควบคุมภายในที่เหมาะสม และขาดมาตรการป้องกันการให้สินบนของนิติบุคคล ประเทศไทยจึงควรแก้ไขปัญหาการกำหนดความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลฐานให้สินบนตาม มาตรา 176 โดยกำหนดโทษของนิติบุคคลแยกต่างหากจากบุคคลธรรมดา พร้อมทั้งกำหนดความรับผิดและโทษของกรรมการ หรือผู้จัดการ หรือบุคคลใดซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของนิติบุคคลไว้ในมาตรา 176 วรรคสอง แปรรูปความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคลเป็นความผิดทางปกครองให้เหมาะสมและได้สัดส่วนกับการกระทำความผิด และให้นิติบุคคลต้องรับโทษทางปกครองจากการไม่มีมาตรการควบคุมภายในที่เหมาะสม เพื่อเพิ่มกลไกสำหรับป้องกันการให้สินบนในลักษณะมาตรการเชิงรุก