Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen Gemaal Sweenstraat Kaatsheuvel

In opdracht van de gemeente Loon op Zand heeft Antea Group in maart 2022 een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd voor plangebied “Gemaal Sweensstraat” te Kaatsheuvel in de gemeente Loon op Zand. De aanleiding voor het onderzoek is de realisatie van een vrijverval DWA-leiding en een overstortleiding van het bergbezinkbasin. Naast deze strook wordt een nieuwe watergang gegraven. Verder wordt er een nieuw gemaal geplaatst. Dit gemaal zal worden ontsloten door een toegangsweg van circa 300 m. Binnen de overige delen van kadastraal perceelnummer 404 en perceelnummer 730 worden mogelijk ook bodemroerende werkzaamheden uitgevoerd. De aard en omvang van deze werkzaamheden is nog niet bekend. In 2010 heeft Antea Group (toen nog ingenieursbureau Oranjewoud) een archeologisch bureau- en booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied ‘Sweensstraat-West’ te Kaatsheuvel. Dit plangebied bestond uit een groter gebied, waarvan alleen het oostelijke deel door middel van een verkennend booronderzoek nader is onderzocht. Het advies was om hier geen verder onderzoek uit te voeren. Het westelijke deel is destijds niet onderzocht. Het nieuwe gemaal en de toegangsweg liggen geheel buiten het eerder onderzochte plangebied. Dit geldt ook voor een deel van het gebied waarin de huidige persleiding wordt vervangen door de vrijverval DWA-leiding en de overstortleiding en voor perceel 404. Een deel van de planlocatie ligt wel binnen de grenzen van het in 2010 onderzochte gebied. Het betreft kadastraal perceel 730. Omdat dit perceel op basis van het onderzoek uit 2010 is vrijgegeven (zie ook afbeelding 1). De geplande aanleg van het gemaal en de toegangsweg brengen graafwerkzaamheden met zich mee, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten kunnen worden verstoord, dan wel vernietigd. Volgens het beleid van de gemeente Loon op Zand is het plangebied onderzoeksplichtig en dient archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd. Bureauonderzoek. In het plangebied worden voornamelijk resten uit de periode late middeleeuwen nieuwe tijd verwacht, samenhangend met de ontginning en bewoning van het veengebied vanaf - op zijn vroegst- de 14e eeuw na Chr. Het te verwachten esdek dateert van na de ontginningen. Onder het ophoog-/esdek kunnen (in de top van de dekzandafzettingen) in principe oudere resten uit de periode paleolithicum - neolithicum worden aangetroffen, maar deze zijn zeer waarschijnlijk verstoord tijdens de ontginningen. Deze bevonden zich in de oorspronkelijke top van de C-Horizont. Bij de eerste ontginnen werd deze laag verstoord en opgenomen in het bovenliggende dek. Tot welke diepte dit heeft plaatsgevonden kan op basis van bureauonderzoek alleen niet met zekerheid worden vastgesteld. Resultaten veldonderzoek.
De bodem bestaat uit matig fijn zand, dat is geïnterpreteerd is als dekzand. De bodemopbouw kenmerkt zich bij zes boringen uit een zogenaamd AC profiel, waarbij de bouwvoor direct op het uitgangmateriaal van de C-horizont ligt en alle overige bodemhorizonten van een podzol door bodembewerking eerder al in deze bouwvoor zijn opgenomen. Bij de overige drie boringen is er tussen de A- en C-horizont een menglaag van de A-Horizont en de C-Horizont aanwezig waarin zowel brokken van de bouwvoor als van het schone zand aanwezig zijn. Voor de boringen met een AC-profiel en bij de boringen waar de beschreven menglaag is aangetroffen ontbreekt de oorspronkelijke top van de C-Horizont. Uit de bodemopbouw blijkt dat door landbewerking de top van het uitgangsmateriaal van de C-horizont en daarmee het potentiële archeologische vlak geroerd is. De kans op het aantreffen van intacte archeologische resten is daarmee gering. Het advies luidt dan ook om de voorgenomen ontwikkeling toe te staan zonder verder archeologisch onderzoek uit te voeren.