ปัญหากฎหมายการจ้างงานบนแอพพลิเคชั่น (แพลตฟอร์ม)

แรงงานแพลตฟอร์ม หมายถึง แรงงานรูปแบบใหม่ในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล หรือ เศรษฐกิจแบบ Gig economy ที่อาศัยเทคโนโลยีมาใช้เป็นเครื่องมือในการดำเนินธุรกิจและการจ้างงานโดยในการดำเนินธุรกิจบนแพลตฟอร์มส่งผลให้เกิดรูปแบบการจ้างงานแบบระบบออนไลน์ โดยผู้บริโภคได้ติดต่อผู้ให้บริการผ่านแอปพลิเคชันที่เป็นเจ้าของแพลตฟอร์ม ซึ่งเป็นตัวกลางที่คอยจับคู่ความต้องการของผู้ขายสินค้าและบริการกับความต้องการของผู้ซื้อสินค้า โดยผ่านระบบแพลตฟอร์มออนไลน์ซึ่งมีชื่อเรียกหลายอย่าง เช่น เศรษฐกิจแพลตฟอร์ม (Platform economy) ดิจิทัลแพลตฟอร์ม (Digital platform) เศรษฐกิจแบ่งปัน (Sharing economy) เศรษฐกิจชั่วคราว (Gig economy) กฎหมายในประเทศไทยยังไม่มีความชัดเจนเกี่ยวกับการกำหนดสถานะของแรงงานแพลตฟอร์มว่าเป็นลูกจ้างหรือเป็นแรงงานอิสระ ซึ่งจะต้องมีการแก้ไขและเพิ่มเติมหรือออกกฎหมายที่มีลักษณะทันสมัยและใช้ได้เกี่ยวกับสถานการณ์ปัจจุบันที่ระบบแพลตฟอร์มออนไลน์มีความสำคัญกับความเป็นอยู่ของมนุษย์ใน ด้านเศรษฐกิจสังคมและธุรกิจสมัยใหม่ รวมทั้งแรงงานแพลตฟอร์มที่เป็นตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจแบบ (Gig economy) ในประเทศไทย ในปัจจุบันไม่มีกฎหมายควบคุมแรงงานแพลตฟอร์มที่จะใช้บังคับโดยตรงกับแรงงานที่ทำงานกับผู้ประกอบการแพลตฟอร์มในประเทศไทยมีเพียงกฎหมายต่างประเทศ เช่น กฎหมายประเทศสหรัฐอเมริกา (California Assembly Bill5) และกฎหมายประเทศสเปน (Royal Decree Law 9/2021) กฎหมายไรเดอร์ (Rider’s Law) และกฎหมายประเทศอิตาลี พระราชกฤษฎีกา 101/2019 (Decree-Law No.101/2019) เป็นต้น ซึ่งจะนำมาเปรียบเทียบกับประเทศไทย ในการพิจารณาถึงองค์ประกอบต่าง ๆ ของลักษณะแรงงานแพลตฟอร์มและปัญหาทางกฎหมาย เช่นลักษณะสัญญาจ้างแรงงาน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 และสัญญาจ้างทำของ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 587 ซึ่งเป็นตัวชี้วัดความเป็นลูกจ้างและนายจ้างของแรงงานแพลตฟอร์มในปัจจุบันของประเทศไทย แต่บริบทของสังคมในโลกปัจจุบันเปลี่ยนไป การทำงานได้เปลี่ยนไปจากในอดีตมาก การทำงานหรือการสั่งการสามารถทำงานโดยผ่านระบบแอปพลิเคชั่นออนไลน์เป็นตัวส่งรับข้อมูลสามารถเลือกเวลาทำงานได้ เลือกสถานที่ได้ แรงงานแพลตฟอร์มเหมือนจะเป็นงานที่มีความเป็นอิสระ แต่โดยข้อเท็จจริงแล้วอาจจะไม่มีความเป็นอิสระอย่างแท้จริง เพราะต้องถูกควบคุมโดยผู้ประกอบการแพลตฟอร์ม เช่น ชุดแบบฟอร์มบริษัท การกำหนดราคาค่าจ้าง กำหนดราคาสินค้าโดยผู้ประกอบการแพลตฟอร์ม หรือการสอดส่องโดยระบบแพลตฟอร์มจากผู้ประกอบการแพลตฟอร์มว่าอยู่ที่ไหน ตำแหน่งที่อยู่ของแรงงานแพลตฟอร์ม การลงโทษโดยการหักเงินหรือพักงาน 3 วัน หรือ 5 วัน ถ้าไม่ทำตามข้อบังคับแล้วแต่กฎระเบียบข้อบังคับของแพลตฟอร์มนั้น สิ่งที่แตกต่างอีกประการหนึ่งของแรงงานแพลตฟอร์ม คือ ไม่มีสิทธิ์เรียกร้องและได้รับสวัสดิการต่าง ๆ ตามกฎหมายแรงงาน แต่สภาพข้อเท็จจริง การทำงานกับผู้ประกอบการแพลตฟอร์มบางแพลตฟอร์ม สภาพการทำงานและข้อเท็จจริงก็เหมือนเป็นลูกจ้างตามลักษณะการทำงาน เช่น กลุ่มไรเดอร์แพลตฟอร์มหรือแท็กซี่แพลตฟอร์ม ดังนั้นผู้เขียนจึงได้ศึกษาหาข้อมูลในเรื่อง ปัญหากฎหมายแรงงานแพลตฟอร์ม ดังกล่าว ปัญหาแรงงานแพลตฟอร์มในประเทศไทย เช่น การไม่ได้รับความยุติธรรม เช่น เรื่องค่าจ้าง เวลาในการทำงาน ความปลอดภัยและอาชีวอนามัยในการทำงาน การรวมกลุ่มเพื่อสิทธิและสวัสดิการต่าง ๆ ดังนั้นจึงเป็นประโยชน์มากต่อประเทศไทยที่ได้ศึกษาเกี่ยวกับปัญหาและข้อกฎหมายต่าง ๆ ของแรงงานบนแพลตฟอร์ม