Bureauonderzoek Heeten-Raalte

<p>In augustus 2025 is in opdracht van Enexis Netbeheer B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor Dorpsstraat/N332 3.9-4.0 kilometer in Heeten (gemeente Raalte). Aanleiding voor het onderzoek is het voornemen van het plaatsen van twee verdeelstations en twee transformatorcellen op het plangebied. Het projectgebied bedraagt ongeveer 1.500 m2. De exacte locatie is nog niet bekend. Er is rekening gehouden met een ontgravingsdiepte van 2 meter -mv. Tijdens de werkzaamheden kunnen mogelijke archeologische waarden worden vernietigd. </p><p>

Heeten ligt op een verhoging van dekzand, die bedekt is met oud landbouwgrond, ook wel een esdek genoemd. Dieper in de ondergrond bevindt zich keileem, een grondsoort die ongeveer 150.000 jaar geleden is ontstaan tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saalien. Tijdens de laatste ijstijd, het Weichseliën, heerste er een koud poolklimaat in Nederland. Door het gebrek aan vegetatie kon de wind vrij spel krijgen en dekzand aanvoeren vanuit het Noordzeebekken. </p><p>

De aanwezigheid van dekzanden maakte de regio aantrekkelijk voor bewoning sinds het mesolithicum. Er is in de gemeente bijvoorbeeld een rendierjagerskamp gevonden van de Hamburgercultuur in Luttenberg. In 1994 werd duidelijk dat Heeten in de 3e en 4e eeuw van onze jaartelling een al belangrijke Germaanse nederzetting was, met veel ijzerovens. In 2017 werd er ter hoogte van de wijk De Veldegge twaalf boerderijen, waarvan de oudste uit de 9de eeuw stamt, aangetroffen. Ook zijn er bijgebouwen en waterputten gevonden. Waarschijnlijk is Heeten vanaf de 9de eeuw onafgebroken bewoond geweest. In de nieuwe tijd industrialiseerde Heeten zich. Dit uitte zich door de aanwezigheid van een stellingmolen en zuivelfabriek in Heeten. </p><p>

Tijdens de Tweede Wereldoorlog stalen de Duitsers drie klokken van de kerk om tot wapens om te smelten. De kerk liep ook schade op door de V1’s die de Duitsers afschoten vanaf Schoonheten. Op 8 april 1945, de dag voor de bevrijding van Heeten, ontstond er nog veel schade aan de toren doordat de Duitsers er explosieven in aanbrachten en daarna de toren in brand staken. Ook mocht de zuivelfabriek tijdens de Duitse overheersing hun boter niet meer zouten, omdat gezouten boter roest veroorzaakte bij wapens. Achter de fabriek werd een afvalkuil ingericht als schuilplaats voor onderduikers uit de regio. Op de Risicokaart van de gemeente Raalte is af te lezen dat er een risico is op niet-gesprongen explosieven binnen het plangebied, zeker in het noordwesten van het perceel. Het lijkt er ook op dat er ook eerder dan 8 april raketten zijn gelost in de omgeving van het plangebied, blijkt uit een foto van 15 maart 1945. </p><p>

Op basis van de verzamelde onderzoeksresultaten en aanvullende waarnemingen binnen een straal van 500 meter rond het plangebied, kan worden geconcludeerd dat de archeologische verwachting in deze regio hoog is, en dat deze verwachting in meerdere gevallen ook daadwerkelijk wordt bevestigd door veldonderzoek. De regio ligt op een dekzandrug met esdekken, een bodemtype dat historisch gunstig was voor bewoning en agrarisch gebruik. Er zijn sporen aangetroffen van onder andere nederzettingen uit de 9e en 10e eeuw, een brandplek mogelijk uit de Romeinse tijd of late middeleeuwen, en meerdere aanwijzingen voor een landweer uit de 16e of 17e eeuw. Hoewel delen van de bodem verstoord zijn door recente bebouwing en infrastructuur, zijn er veel zones met een intact bodemprofiel waarin archeologische resten (mogelijk) goed geconserveerd zijn. </p>