กระบวนการสื่อสารในการผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ.2540

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการของรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ. 2540, กลยุทธ์การสื่อสารของกลุ่มองค์กรต่างๆ ในการผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ. 2540 และปัจจัยที่เอื้อต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ. 2540 โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ผลการวิจัยพบว่า 1. พัฒนาการของรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ 2540 แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ ระยะจุดประเด็น ระยะพัฒนาเครือข่าย ระยะจัดเวทีเชิงรุก และระยะสร้างกระแสกดดันให้ร่างรัฐธรรมนูญผ่าน 2. กลุ่มองค์กรที่เข้าร่วมผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ. 2540 ประกอบด้วย 3 กลุ่ม คือ (1) กลุ่มแกนนำ ได้แก่ กลุ่มนักคิดหัวก้าวหน้า, กลุ่มเคลื่อนไหวด้านการเมือง การปกครอง และรัฐธรรมนูญ กลุ่มที่ต้องการให้ร่างรัฐธรรมนูญบรรจุเนื้อหาต่างๆ อันจะนำมาซึ่งการคลี่คลายปัญหาและผลประโยชน์ของกลุ่ม และกลุ่มเจ้าหน้าที่รัฐที่มีหน้าที่โดยตรง (2) กลุ่มสนับสนุน ได้แก่ กลุ่มองค์กรพัฒนาเอกชนที่ประสานงานร่วมกันภายใต้คณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชน (กป.อพช.) เครือข่ายองค์กรพัฒนาเอกชน และนักวิชาการสถานศึกษา (3) กลุ่มตามกระแส ได้แก่ กลุ่มผู้ประกอบธุรกิจ และพรรคการเมือง โดยมีการใช้กลยุทธ์การสื่อสาร ได้แก่ (1) การจุดประเด็นโดยผู้มีชื่อเสียง (2) การประสานความร่วมมือระหว่างองค์กรเพื่อเพิ่มพลังในการเคลื่อนไหว (3) การหาแนวร่วมในการนำเสนอเนื้อหาร่างรัฐธรรมนูญเพื่อเพิ่มน้ำหนัก (4) การใช้เครือข่าย (5) การแทรกตัวเข้าเป็นคณะทำงานของสภาร่างรัฐธรรมนูญ (6) การลอบบี้ (7) การใช้สื่อบุคคล (8) การใช้สื่อและกิจกรรมประชาสัมพันธ์ (9) การทำตัวให้เป็นข่าว (10) การแชร์เนื้อที่ข่าว (11) การใช้สัญลักษณ์สีเขียวตองอ่อน (12) การสร้างภาพศัตรูที่ชัดเจน (13) การเผยแพร่ข้อมูลตรงสู่ประชาชน (14) การไม่ทำตัวแข่งกับสื่อ (15) การสร้างความมีส่วนร่วมให้กับประชาชน 3. ปัจจัยที่เอื้อต่อการมีส่วนร่วมของประชาชน ได้แก่ สื่อมวลชน บริบททางสังคม การที่สภาร่างรัฐธรรมนูญเป็นตัวแทนของประชาชน ลักษณะการนำเสนอข้อมูล ภาพของประชาชนที่ถูกนำเสนอผ่านสื่อบ่อยครั้ง การเข้าไปรับฟังความคิดเห็นและจัดเวทีในพื้นที่ และการจัดกิจกรรมรณรงค์อย่างต่อเนื่อง