'Die hofstat tot Zoelen, daer dat hues op plach te staen.' Een waarderend booronderzoek op de motte Aldenhaag (gemeente Buren, Gelderland)

<p>In het kader van de beschermingsagenda van de regio Oost van de ROB is enkele jaren geleden het motte-project gestart, dat tot doel heeft deze karakteristieke versterking uit de Volle Middeleeuwen te behouden voor de toekomst door middel van wettelijke bescherming. Om een overwogen selectie van deze vaak nog zichtbare monumenten te kunnen maken, is in 2003 een inventarisatie uitgevoerd van deze monumenten in de provincies Gelderland en Overijssel. Slechts van twaalf complexen staat vast dat deze tot dit type versterking kan worden gerekend: Montferland (gem. Bergh), Aldenhaag (gem. Zoelen), Bronkhorst (gem. Steenderen), Duivelsberg (gem. Ubbergen), Duno (gem. Renkum), Hazenheuvel (gem. Huissen), Maldenburcht (gem. Heumen), Molenberg-Maurik (gem. Buren) en Waardenburg (gem. Neerrijnen). Van een vijftal anderen is het vermoeden uitgesproken dat het motteversterkingen betreft: Bruchem (gem. Zaltbommel), Harten (gem. Renkum), Houberg (gem. Rijnwaarden), Leur (gem. Wijchen), Watermeerwijk (gem. Groesbeek). Recent archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat twee hiervan hoogst waarschijnlijk niet als motteversterking mogen worden geïnterpreteerd. Van een omgracht heuveltje bij Harten (gem. Renkum) staat de functie niet vast, maar het is gezien de geringe diepte van de ongeveer 20 meter brede gracht niet waarschijnlijk dat het hier een motterestant betreft. Een complex in watermeerwijk (gemeente Groesbeek) behoort vermoedelijk eerder tot het type versterking dat bestond uit een omgrachte woontoren of zaalbouw die op het maaiveld was gebouwd dan tot de motteversterkingen. De andere bovengenoemde versterkingen kunnen mogelijk wel tot de motteversterkingen worden gerekend, maar door het ontbreken van doorslaggevende aanwijzingen wordt hier vooralsnog van afgezien. Het motte-project heeft de afgelopen jaren geresulteerd in de bescherming van de versterkingen Monterland (Bergh), Barlham (Doetinchem) en Aldenhaag (Buren). Andere motte's zijn reeds in het verleden door de ROB of in verband met de aanwezigheid van bovengrondse bouwkundige resten door de RDMZ beschermd.</p><p>Het tweede doel van het motte-project was het publiceren van de resultaten van oud onderzoek, waardoor er een grotere bekendheid aan deze bijzondere monumenten wordt gegeven. Dit heeft geresulteerd in publicaties over Huissen en Montferland, terwijl momenteel nog wordt gewerkt aan een publicatie over de motte/walburg de Duno. Ook in andere delen van Nederland is de afgelopen jaren het onderzoek naar deze versterkingen hervat op of gang gekomen. </p><p>Een van de best bewaard gebleven mottes in het rivierengebied betreft die van Zoelen - Aldenhaag. Weliswaar wordt de kasteelheuvel met gracht momenteel grotendeels aan het oog onttrokken door de aanwezige begroeiing, maar eertijds moet het een karakteristiek markeringspunt in het verder vrijwel vlakke rivierenlandschap hebben gevormd. Met het oog op het behoud van dit bijzondere archeologische monument heeft in 2002 en 2004 een booronderzoek plaatsgevonden met als doel het lokaliseren van de eventuele voorburcht en om vast te stellen of er mogelijk een tweede gracht om de versterking heeft gelegen. Het booronderzoek lag aan de basis van de wettelijke bescherming, waarvoor de procedure in 2004 is gestart.</p><p>De versterking Aldenhaag maakt bovendien deel uit van de beschermde historische buitenplaats Soelen, waarbij in de beschrijving alleen gewag wordt gemaakt van een negentiende eeuwse grafmonument op de top van de motteheuvel. Het mottecomplext zelf wordt slechts zijdelings genoemd.</p>