การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขังเรือนจำแห่งหนึ่งในเขตกรุงเทพมหานคร

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขัง และเพื่อศึกษามุมมองของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขัง รูปแบบการวิจัยใช้วิธีการเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มผู้ให้ข้อมูลได้แก่ ผู้บริหารของทัณฑสถานบำบัดพิเศษกลางและ ทัณฑสถานโรงพยาบาลราชทัณฑ์ ทันตแพทย์ เจ้าพนักงาน ทันตสาธารณสุข ผู้ช่วยทันตแพทย์ ผู้คุมและเจ้าหน้าที่พยาบาลที่ปฏิบัติงานในทัณฑสถานบำบัดพิเศษกลาง จำนวนทั้งสิ้น 24 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แนวคำถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยตามการวิเคราะห์ระบบสุขภาพผ่านการจัดระดับตามแนวคิดมานุษยวิทยาการแพทย์เชิงวิพากษ์ พบว่า ในระดับมหภาค นโยบายระดับกรมราชทัณฑ์ด้านการบริการสุขภาพของผู้ต้องขัง ส่งผลต่อการกำหนดแนวทางการให้บริการทันตกรรมในทัณฑสถานบำบัดพิเศษกลาง เช่น โครงการราชทัณฑ์ปันสุข ทำความ ดี เพื่อชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ในระดับกลาง ปัจจัยที่สำคัญที่ส่งผลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขัง คือทรัพยากรทันตกรรมที่จำกัดภายในเรือนจำ ทั้งความไม่เพียงพอของทรัพยากรทางด้านทันตบุคลากร และเจ้าหน้าที่ในเรือนจำ ในระดับจุลภาค กฎระเบียบและข้อบังคับในเรือนจำมีผลต่อการให้บริการรักษาทันตกรรมในผู้ต้องขังป่วย และในระดับปัจเจก ปัจจัยทางด้านพฤติกรรมสุขภาพของผู้ต้องขังก่อนเข้าเรือนจำ และสวัสดิการการรักษาพยาบาลของผู้ต้องขัง ส่งผลต่อการตัดสินใจในการรับบริการด้านทันตกรรมของผู้ต้องขังในเรือนจำ สถานการณ์การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้ต้องขังในพื้นที่กรุงเทพมหานครยังไม่เพียงพอและยังไม่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้ต้องขังเท่าที่ควร เนื่องด้วยหลายปัจจัย ได้แก่ ความครอบคลุมในการรับบริการทันตกรรมของผู้ต้องขังในเรือนจำ ระบบการเข้ารับบริการทันตกรรมของผู้ต้องขังในเรือนจำ สวัสดิการการรักษาพยาบาลของผู้ต้องขัง การให้บริการด้านทันตสุขภาพในสถานพยาบาลลูกข่ายในเรือนจำ ทัศนคติของบุคลากรทางแพทย์และเจ้าหน้าที่ในเรือนจำต่อการให้บริการทันตกรรมของผู้ต้องขัง การพัฒนาคุณภาพบริการและศักยภาพของทันตบุคลากร ข้อจำกัดและอุปสรรคในการให้บริการทันตกรรมในเรือนจำ โครงการราชทัณฑ์ปันสุข ทำความ ดี เพื่อชาติ ศาสน์ กษัตริย์ และความคาดหวังของบุคลากรต่อการพัฒนาระบบบริการทันตกรรม ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือ ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการกำหนดนโยบายสาธารณะในทุกระดับควรมีการรวบรวมข้อมูลปัญหาและอุปสรรคในการเข้ารับบริการทันตกรรมของผู้ต้องขังเพื่อเป็นข้อมูลประกอบการพิจารณาในการกำหนดนโยบายสาธารณะในการจัดบริการทันตสุขภาพในเรือนจำและส่งเสริมให้ทันตบุคลากรศึกษาต่อเพื่อเพิ่มศักยภาพในการรักษาผู้ป่วยได้ดียิ่งขึ้น กรมราชทัณฑ์ควรส่งเสริมให้เกิดภาคีเครือข่ายความร่วมมือด้านทันตสาธารณสุขแก่ผู้ต้องขังในเรือนจำ เพื่อก่อให้เกิดกระบวนแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านทันตสาธารณสุขและเทคโนโลยีที่ทันสมัยระหว่างภาคี เกิดการกระจายอำนาจ ทรัพยากรและทันตบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญไปยังสู่ส่วนภูมิภาคมากขึ้น