การพัฒนากระบวนการล้มละลายลูกหนี้บุคคลธรรมดา: หลักเกณฑ์สำคัญของการเริ่มต้นกระบวนการและการปลดจากล้มละลาย

การล้มละลายโดยสมัครใจมีพื้นฐานมาจากแนวความคิดการเริ่มต้นใหม่ (Fresh start) ที่อนุญาตให้ลูกหนี้บุคคลธรรมดาที่สุจริตแต่โชคร้ายซึ่งไม่สามารถชำระหนี้ได้ร้องขอล้มละลายเพื่อรับการปลดเปลื้องหนี้สินและโอกาสใหม่สำหรับชีวิตในอนาคต ถือเป็นทางเลือกหนึ่งที่เป็นสากลในการแก้ไขปัญหาหนี้สินในยุคปัจจุบัน เพราะนอกจากจะช่วยปลดเปลื้องลูกหนี้จากภาระหนี้สินที่กดขี่และให้โอกาสเริ่มต้นอีกครั้ง ขณะเดียวกันก็ยังคุ้มครองลูกหนี้จากการเอาเปรียบที่เกินเลยไปของเจ้าหนี้ อันจะส่งผลให้ลดภาระทางสังคมและคืนหน่วยผลิตสู่ระบบเศรษฐกิจ ด้วยเหตุนี้ กาล้มละลายโดยสมัครใจจึงถูกคณะกรรมาธิการสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายการค้าระหว่างประเทศและธนาคารโลกแนะนำให้มีในกฎหมายล้มละลาย ประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่จึงมักอนุญาตให้ลูกหนี้บุคคลธรรมดาร้องขอล้มละลายโดยสมัครใจได้ยกเว้นประเทศไทย งานวิจัยนี้ ศึกษาถึงแนวความคิดของการล้มละลายโดยสมัครใจและหลักเกณฑ์สำคัญของการเริ่มต้นกระบวนการและการปลดจากล้มละลายของลูกหนี้บุคคลธรรมดาของประเทศไทย องค์กรระหว่างประเทศ ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศอังกฤษ ประเทศออสเตรเลีย และประเทศญี่ปุ่น รวมถึงการเก็บรวบรวมข้อมูลจากการสอบถามและรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้เสีย นักวิชาการและผู้ที่เกี่ยวข้องในกระบวนการล้มละลาย หลังจากได้วิเคราะห์เปรียบเทียบแล้ว ผลการศึกษาพบว่า กฎหมายล้มละลายของประเทศไทยยังที่ไม่สอดคล้องกับหลักเกณฑ์ที่เป็นสากล เป็นธรรม และมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้สิทธิของลูกหนี้บุคคลธรรมดาในประเทศไทยด้วยกว่าสิทธิของลูกหนี้บุคคลธรรมดาในต่างประเทศ จึงมีข้อเสนอแนะดังนี้ 1) จัดให้มีการเผยแพร่เพื่อสนับสนุนแนวความคิดการล้มละลายโดยสมัครใจรวมถึงประโยชน์ของการล้มละลายโดยสมัครใจต่อสาธารณชน 2) อนุญาตให้ลูกหนี้บุคคลธรรมดาล้มละลายโดยสมัครใจโดยกำหนดหลักเกณฑ์สำคัญของการเริ่มต้นกระบวนการและการปลดจากล้มละลายที่สอดคล้องหลักเกณฑ์ที่เป็นสากล เป็นธรรมและมีประสิทธิภาพในพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ด้วยการเพิ่ม “หมวด 2/1 กระบวนพิจารณาในกรณีที่ลูกหนี้บุคคลธรรมดาสมัครใจขอจัดการทรัพย์สิน”และ 3) จัดให้มีการบริหารงบประมาณและบุคคลากรเพื่อสนับสนุนการดำเนินกระบวนการที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวข้างต้น นอกจากเป็นการทำให้สิทธิของลูกหนี้บุคคลธรรมดาในประเทศไทยเท่าเทียมสามารถใช้เป็นทางเลือกในการแก้ไขปัญหาหนี้สินแล้ว ยังเป็นการพัฒนากฎหมายล้มละลายของประเทศไทยให้สอดคล้องกับมาตรฐานที่เป็นสากล เป็นธรรมและมีประสิทธิภาพ อันจะช่วยลดความเหลื่อมล้ำและอุปสรรคในการดำรงชีวิตตามนโยบายการปฏิรูปกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 อีกด้วย.