การศึกษาสีจีวรของคณะสงฆ์เถรวาทในประเทศไทย

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาลักษณะของสีจีวรในคัมภีร์พุทธศาสนาในยุคพุทธกาลถึงยุคปัจจุบัน 2) เพื่อศึกษาสีจีวรของคณะสงฆ์เถรวาทในประเทศไทย 3) เพื่อวิเคราะห์สีจีวรของคณะสงฆ์เถรวาทในประเทศไทย โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสารจากการศึกษาพบว่า สีที่ถูกนำมาใช้อธิบายลักษณะสีจีวรของพระพุทธเจ้าและพระสาวก ในสมัยพุทธกาลในคัมภีร์พระพุทธศาสนา มีลักษณะเด่นเป็นสีแดง ที่เรียกว่า รตตฺ ซึ่ง รีส เดวิดส์ (Rhys Davids) ได้ให้ความหมายว่าคือสีแดงเข้ม มีชื่อว่า คริมสัน เรด (crimson red) โดยในปัจจุบันได้กำหนดรหัส PMS (Pantone Matching System) คือ #990000 ทั้งนี้ มีเพียงจีวรผืนสุดท้ายของพระพุทธเจ้าที่พระอรรถกถาจารย์อธิบายว่ามีสีดังทองสิงคี การอธิบายสีจีวรในลักษณะนี้เป็นเหตุให้สีจีวรของภิกษุในยุคต่อมาในหลายประเทศ จึงถูกอธิบายด้วยสีโทนแดงและสีโทนเหลือง รวมทั้งสีจีวรของภิกษุในประเทศไทย ดังหลักฐานที่พบจากเอกสาร บันทึกโบราณ และจิตรกรรมฝาผนังในยุคต่าง ๆ ที่อธิบายจีวรของพระพุทธเจ้าและพระสาวกด้วยสีโทนแดงและเหลือง ซึ่งผลงานเหล่านี้โดยมากเป็นผลงานของศิลปินผู้ทรงสมณเพศ ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันได้ประการหนึ่งว่า สีจีวรที่ท่านเลือกใช้ในงานจิตรกรรมเป็นสี ที่ถูกตรงตามพระธรรมวินัยในเวลาต่อมา จีวรสีแดงได้ค่อย ๆ เลือนหายไปจากสยาม จากการออกกฎหมายตราสามดวง ห้ามภิกษุนุ่งห่มแดง และได้หายไปอย่างสิ้นเชิงภายหลังการออกพระราชบัญญัติลักษณะการปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 จีวรสีแดงไม่ได้ถูกนำมาอธิบายความเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาเถรวาทอีกต่อไป เหลือเพียงความต่างของสีจีวรของมหานิกายและธรรมยุติกนิกาย ความไม่เสมอกันของสีจีวรของทั้งสองนิกายนี้ เป็นเหตุให้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ 9 ทรงประทานจีวรสีพระราชนิยมสำหรับสงฆ์ ผู้ได้รับนิมนต์เข้าไปประกอบพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลในวาระต่าง ๆ เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย ต่อมาในปี พ.ศ. 2557 การประกาศเปลี่ยนสีจีวรของคณะธรรมยุติกนิกายเป็นสีพระราชนิยม ได้ก่อให้เกิดความสั่นไหวเป็นวงกว้าง ด้วยเหตุนี้ สีจีวรของคณะสงฆ์เถรวาทในประเทศไทยในปัจจุบัน จึงเป็นมากกว่าสิ่งที่บ่งบอกถึงความเป็นสมณะในพระพุทธศาสนา