Opgraving variant archeologische begeleiding Via Fabrica te Voerendaal

In november en december 2024 heeft Geonius Archeologie in opdracht van Hermansvliegenarchitecten een opgraving variant archeologische begeleiding uitgevoerd aan de Via Fabrica te Voerendaal (gemeente Voerendaal). Aanleiding voor het uitvoeren van opgraving variant archeologische begeleiding is de aanvraag van een omgevingsvergunning ten behoeve van de bouw van een bedrijfshal op deze locatie. Het plangebied is reeds in 2014 onderzocht middels een booronderzoek en een geofysisch onderzoek. Hieruit blijkt dat de Romeinse weg (de zogenaamde Via Belgica) het plangebied doorsnijdt. De resten van deze weg behoren tot een terrein van zeer hoge archeologische waarde (AMK-terrein 5567). Uit het onderzoek blijkt ook dat het archeologisch niveau zich op circa 98,5 m +NAP bevindt. Alhoewel het archeologisch niveau door de geplande ingrepen waarschijnlijk niet zal worden geraakt is de kans aanwezig dat archeologische waarden kunnen worden verstoord dan wel vernietigd. Derhalve heeft de gemeente Voerendaal aangegeven dat voor het verkrijgen van de omgevingsvergunning een archeologisch onderzoek nodig is in de vorm van een opgraving variant archeologische begeleiding. De resultaten van de opgraving variant archeologische begeleiding komen goed overeen met de resultaten van het al uitgevoerde vooronderzoek. Onder een ophoogpakket dat in de 21ste eeuw tot stand is gekomen bij de inrichting tot bedrijventerrein bevindt zich de oorspronkelijke bodem. Deze bestaat uit een colluviumpakkket waarin over het algemeen twee fasen te onderscheiden zijn. Bovenaan bevindt zich colluviumpakket 1 dat na de Romeinse tijd (vermoedelijk late middeleeuwen en nieuwe tijd) in het plangebied is afgezet. Op een dieper niveau bevindt zich colluviumpakket 2 dat gedateerd wordt in de IJzertijd-vroeg Romeinse tijd. De graafwerkzaamheden bleven grotendeels beperkt tot het recente ophoogdek en de oude A-horizont. Alleen in het zuiden werden de onverstoorde colluviumpakketten plaatselijk door de graafwerkzaamheden bereikt. Hierdoor zijn eventuele archeologische resten grotendeels bewaard gebleven. Er is dan ook slechts 1 archeologisch spoor aangetroffen tijdens het onderzoek. Het betreft een ca. 4,8 m lange compacte grindstrook die zich grotendeels onder het jonge colluviumdek bevindt. Deze compacte grindlaag betreft de top van de Via Belgica. Mede door het natuurlijk zuidelijk oplopend reliëf werd alleen de zuidelijke rand van deze grindlaag bereikt. In noordelijke richting bleef het pakket bewaard onder jonge colluviale afzettingen waardoor de noordelijke begrenzing van deze laag onbekend blijft. Volgens het vooronderzoek is de Via Belgica ter hoogte van de aangetroffen grindstrook (deels) verstoord. De intactheid is tijdens huidig onderzoek niet vastgesteld kunnen worden aangezien tijdens de graafwerkzaamheden alleen de top van de weg (max. 5 cm) werd geraakt. Een goed bewaard profiel van de Via Belgica, op ca. 130 m ten westen van het plangebied gedocumenteerd, toont aan dat het opgehoogde, bolvormige wegdek hier een dikte tot ca. 50 tot ca. 70 cm bereikt. Een circa 30 cm dik basispakket van geel, sterk kalkhoudend zand met plaatselijk grote kalkbrokken wordt afgedekt door grindlagen (20 tot 40 cm dik). Indien in het plangebied de weg een identieke opbouw heeft, zou nog een groot deel van de weg intact moeten zijn. Geconcludeerd kan worden dat in het plangebied een zeer behoudenswaardige vindplaats (Via Belgica) aanwezig is. Deze vindplaats is bij de inrichtingswerkzaamheden niet of nauwelijks verstoord. Ook vindplaatsen gerelateerd aan deze weg (bijvoorbeeld graven) kunnen in het plangebied onder een afdekkend pakket nog aanwezig zijn. De zeer hoge archeologische verwachting voor huidig plangebied blijft dan ook bestaan. Ook in de aangrenzende percelen lijken de weg en eventuele overige vindplaatsen nog goed behouden. Derhalve wordt aanbevolen voor deze zones geplande ingrepen die reiken tot in de oude colluviumlaag te vermijden of archeologisch te laten onderzoeken.