กรณีศึกษา: โครงการ “คืนรถจบหนี้” ของธนาคารทิสโก้ จำกัด (มหาชน)

ธนาคารทิสโก้ จำกัด (มหาชน) ได้ออกโครงการ “คืนรถจบหนี้” เพื่อช่วยเหลือลูกค้าสินเชื่อเช่าซื้อและสินเชื่อทะเบียนรถ โดยออกโครงการดังกล่าวมาเพื่อแบ่งเบาภาระของลูกค้าที่ได้รับผลกระทบรุนแรงจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทำให้ไม่สามารถชำระหนี้ได้ ซึ่งลูกค้ามีทางเลือกในการนำรถมาคืนได้ตามเกณฑ์ที่ธนาคารกำหนด หากผ่านเกณฑ์ที่ธนาคารอนุมัติแล้ว ธนาคารจะยกหนี้ให้ทั้งหมด และไม่ฟ้องเรียกค่าเสียหายเพิ่มเติม พร้อมระบุเป็นลูกหนี้ปิดบัญชี รวมถึงในกรณีที่ธนาคารนำรถไปจำหน่ายได้ในราคาที่สูงกว่ามูลหนี้คงเหลือ ทางธนาคารก็จะคืนส่วนเกินให้กับลูกค้าด้วย ในทางทฤษฎี เปรียบเสมือนธนาคารให้พุทออปชัน (Put Option) ฟรีแก่ลูกหนี้ ซึ่งมีจุดที่ธนาคารต้องตัดสินใจอยู่หลายจุดก่อนออกโครงการนี้ นำไปสู่คำถามที่ว่า ธนาคารทิสโก้ได้อะไรจากโครงการนี้กรณีศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมาและสิ่งที่ธนาคารทิสโก้ได้รับจากโครงการ “คืนรถจบหนี้” ผ่านการประเมินต้นทุนและผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นจากโครงการฯ วิธีการแรก เกี่ยวข้องกับปัญหาความอสมมาตรของข้อมูล เนื่องจากลูกหนี้มีการเข้าถึงข้อมูลได้มากกว่าธนาคาร การให้พุทออปชันฟรีแก่ลูกหนี้ จึงทำให้เกิดเหตุการณ์ ‘การเลือกที่เป็นปรปักษ์ (Adverse Selection)’ และ ‘คุณธรรมวิบัติ (Moral Hazard)’ ซึ่งผลการศึกษาพบว่า ต้นทุนโดยรวมจากทั้ง 2 เหตุการณ์นี้อยู่ที่ประมาณ 337.33 – 583.3 ล้านบาทวิธีการที่สอง ทำการประเมินราคาพุทออปชัน โดยใช้สูตรแบบจำลองแบล็คโชลส์ (Black – Scholes Model) มีต้นทุนอยู่ที่ประมาณ 151,238.39 บาทต่อ 1 ออปชัน หรือคิดเป็นลูกค้าที่สนใจเข้าร่วมโครงการฯ จำนวน 3,100 คน รวมเป็นต้นทุนทั้งสิ้น 468.84 ล้านบาทขณะที่ผลประโยชน์ที่ได้รับจากโครงการ “คืนรถจบหนี้” คำนวณได้รวมทั้งสิ้นโดยประมาณ 68.73 - 154.87 ล้านบาท จากการไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายในการฟ้องร้องดำเนินคดีถึงแม้ว่า โครงการฯ ดังกล่าว อาจจะดูไม่สมเหตุสมผล แต่ผู้ศึกษามองว่า ธนาคารทิสโก้อาจคำนึงถึงภาพลักษณ์ระยะยาวในแง่ของการส่งเสริมความสัมพันธ์อันดีกับลูกค้า และต่อสาธารณะในฐานะผู้นำตลาดลิสซิ่งรถ