Sporen van (pre)historische ruimtelijke ordening op de Lieropsche heide, gemeente Someren. Cultuurhistorisch en archeologisch bureauonderzoek voor een landschappelijke en ecologisch systeem analyse

<p>Deze cultuurhistorische en archeologische bureaustudie van de Lieropsche heide heeft duidelijk<br>gemaakt dat wat nu een laag dynamisch landschap lijkt, in het verleden op veel verschillende wijzen<br>door de mens is gebruikt. De weerslag daarvan is in het landschap terug te vinden in de vorm van<br>verschillende patronen, structuren en archeologische vindplaatsen.</p><p>Geconcludeerd kan worden dat het plangebied in de basis een laat glaciaal landschap is, met vele<br>gradiënten die interessant waren voor jager-verzamelaars. Ook is gebleken dat het gebied geleidelijk<br>vernat is, waardoor sommige van de delen die vroeger droog lagen nu onder water staan. Tegelijkertijd<br>is het gebied ooit ook natter geweest dan het nu is, getuige het feit dat het Beuven in de 19e eeuw<br>ongeveer dubbel zo groot is geweest als nu.</p><p>De weerslag van de aanwezigheid van jager-verzamelaars uit de steentijd in het gebied is maar beperkt<br>en uit zich in concentraties van vuurstenen artefacten. Deze locaties zijn vanwege de oppervlakkige<br>ligging echter wel zeer kwetsbaar. Vanaf het neolithicum deed de landbouw zijn intrede en nam de<br>impact van de mens op het landschap geleidelijk toe. Het huidige schrale heidegebied doet het<br>tegendeel vermoeden, maar het Celtic Field bewijst dat in de late prehistorie het gebied intensief voor<br>de landbouw werd gebruikt. Voor beakkering waren grotere aaneengesloten goed ontwaterde gebieden<br>nodig. De dekzandrug op de westgrens van het plangebied voldeed aan die voorwaarde en de daar<br>beschikbare ruimte is dan ook tot aan de randen gebruikt. De combinatie met begraving (en wellicht<br>ook bewoning) op dezelfde plek geeft de vindplaats een toegevoegde ensemblewaarde en geeft inzicht<br>in de prehistorische ruimtelijke ordening (combinatie van beakkering, begraving en mogelijke<br>prehistorische route). Zeker wanneer de combinatie met de oude wegen in het gebied wordt bekeken,<br>waaruit blijkt dat de oriëntatie van het Celtic Field is afgestemd op de oriëntatie van de belangrijke<br>noord-zuid-route die vermoedelijk dus al terug gaat tot in de prehistorie. In het Celtic Field is ook een<br>fasering herkenbaar en de percelering lijkt afgestemd op het ‘rond venneke’. Deze natte laagte (of het<br>nu een pingo-ruïne is of niet) vormde de watervoorziening en bevat mogelijk organische lagen die<br>belangrijke paleo-ecologische informatie kunnen bevatten.</p><p>Hier kan zodoende met recht worden gesproken van een ‘Siedlungskammer’; een landschappelijke<br>eenheid waarbinnen in het verleden werd gewoond, gewerkt, begraven en rituele handelingen hebben<br>plaatsgevonden, zowel gelijktijdig (synchroon) als door de tijd heen (diachroon). Deze activiteiten<br>hebben hun sporen nagelaten, waardoor het mogelijk wordt een inkijk te krijgen hoe mensen in het<br>verleden het landschap hebben benut, ruimtelijk hebben ingedeeld en in de loop van de tijd hebben<br>veranderd. Dit biedt kansen voor de doorontwikkeling van de landschapsarcheologie en kan antwoord<br>geven op grotere landschapsvragen (niet alleen doorheen de tijd, maar ook ruimtelijk in de tijd).</p><p>Belangrijk is te realiseren dat de grenzen van de ‘Siedlungskammer’ niet ophouden bij de grenzen van<br>het plangebied. Het Celtic Field kan niet los worden gezien van de landschappelijke inbedding, noch<br>van de grafheuvels die verder ten westen van het gebied gelegen zijn. De routes die het gebied<br>doorkruisen krijgen pas betekenis, wanneer ze op regionale schaal worden bekeken. Tegelijkertijd is de<br>exacte ligging van de wegen en paden bepaald door de lokale verschillen in het landschap en de<br>mogelijkheden dat dit in verschillende jaargetijden bood. Ook het mentale aspect speelde hierbij, zoals<br>is gebleken een belangrijke rol. Landmarks gaven richting aan routes en verantwoordelijkheidsgevoel<br>droeg er aan bij of men al dan niet buiten de gebaande paden ging. Op de gemeenschappelijke gronden werden met name in recentere tijden ook ontginningsintiatieven ontplooid. Het kanaliseren van<br>de Peelrijt, aanplant van productie bossen en (hernieuwde) pogingen tot landbouw hebben ook hun<br>sporen in het landschap achter gelaten en deze dragen evengoed bij aan het verhaal van de ruimtelijke<br>ordening op de Lieropsche heide.</p><p>Na dit bureauonderzoek staan er echter ook nog veel vragen open. Niet alleen over de aard van<br>bepaalde relicten in het gebied, maar ook concreet over de werkelijke impact van eventuele<br>toekomstige beheermaatregelen. Gericht veldonderzoek kan hier antwoord op geven.</p>