ประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์ของภาระจำยอม

ภาระจำยอมเป็นทรัพยสิทธิประเภทจำกัดตัดทอนความเป็นเจ้าของ โดยในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของไทยบัญญัติเรื่องภาระจำยอมไว้ในมาตรา 1387-1401 โดยมีมาตรา 1387 เป็นบทบัญญัติแรกที่กล่าวถึงภาระจำยอม โดยหลักเกณฑ์สำคัญประการหนึ่งในมาตรา 1387 คือ “หลักเกณฑ์ว่าด้วยวัตถุประสงค์แห่งสิทธิ” กล่าวคือเรื่อง “เพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์” งานวิจัยนี้จึงมุ่งนำเสนอประเด็นและการวิเคราะห์ ตลอดจนข้อเสนอทางความคิดเกี่ยวกับประโยชน์ที่ก่อให้เกิดภาระจำยอม ซึ่งเป็นใจความสำคัญส่วนหนึ่งในหลักกฎหมายเรื่องภาระจำยอม โดยได้ทำการศึกษาความหมายเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์ของภาระจำยอมโดยเทียบเคียงกฎหมายโรมัน กฎหมายของประเทศฝรั่งเศส กฎหมายของประเทศเยอรมนี และ กฎหมายของประเทศอังกฤษ โดยนำมาวิเคราะห์กับกฎหมายไทยเพื่อให้ได้มาซึ่งบทสรุปและข้อเสนอแนะสำหรับเรื่องประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์ของภาระจำยอม จากการศึกษาพบว่า ตัวบทกฎหมายมาตรา 1387 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของประเทศไทย มิได้มีคำนิยามที่จะทำให้เข้าใจความหมายของคำว่า “ เพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์” ด้วยเหตุนี้จึงนำไปสู่ปัญหาการตีความของศาลที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการตีความที่ไม่ได้ช่วยสร้างบรรทัดฐานของคำนิยามจากการที่ผู้เขียนศึกษากฎหมายต่างประเทศสรุปได้ว่า กฎหมายฝรั่งเศสและกฎหมายเยอรมันในส่วนของภาระจำยอมทางทรัพย์ ได้รับอิทธิพลมาจากแนวคิดทฤษฎีตามกฎหมายโรมัน อันเป็นรากฐานทางทฤษฎีของระบบกฎหมายซีวิลลอว์ ซึ่งในประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศสและประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมันได้บัญญัติไว้ชัดเจนในประเด็น เรื่อง “ประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์”ว่าจะก่อภาระจำยอมผูกพันตัวบุคคล หรือเพื่อประโยชน์แก่บุคคลไม่ได้ ภาระจำยอมได้แต่จะผูกพันที่ดินเพื่อประโยชน์แก่ที่ดินเท่านั้น นอกจากนี้ผู้เขียนได้ทำการศึกษาหลักเรื่องภาระจำยอมในประเทศอังกฤษ ซึ่งใช้ระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ โดยในประเทศอังกฤษแม้จะไม่ใช้ระบบประมวลกฎหมายเหมือนดังเช่นฝรั่งเศสและเยอรมัน แต่เป็นระบบกฎหมายที่ให้น้ำหนักในการปฏิบัติตามคำพิพากษาที่มีมาก่อน ถึงแม้กระนั้นก็ตามในเรื่องภาระจำยอม (easement) ศาลของประเทศอังกฤษได้วางหลักเกณฑ์ไว้ชัดเจนในคำพิพากษาหลัก ในเรื่องประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์เพื่อเป็นบรรทัดฐานให้คำพิพากษาที่เกิดขึ้นในภายหลังผู้เขียนจึงมีข้อเสนอแนะว่าควรวางหลักเกณฑ์อันเป็นแนวทางการตีความวัตถุประสงค์แห่งสิทธิอันเป็นองค์ประกอบของความเป็นภาระจำยอม สามารถอธิบายคำว่า เพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้อย่างเป็นระบบและเป็นธรรม ให้เกิดความชัดเจน ย่อมส่งผลทำให้ศาลปรับใช้และตีความได้ง่ายขึ้น และเป็นประโยชน์ต่อรูปคดีรวมทั้งเหตุผลในคำพิพากษาของศาลว่าเหตุใดศาลจึงตีความว่ากรณีดังกล่าวเป็นไปเพื่อประโยชน์แห่งอสังหาริมทรัพย์