Archeologische opgraving Swichumerdyk te Wirdum, gemeente Leeuwarden (FR)

<p>De aanleiding tot het hier beschreven archeologische onderzoek is het voornemen tot nieuwbouw van woningen en het leggen van nieuwe riolering door Heijmans in opdracht van Woon Friesland op de onderzoekslocatie aan de Swichumerdyk in het centrum van het Friese terpdorp Wirdum. Gezien de bodemverstorende ingrepen die hiermee gepaard gaan en de hoge archeologische waarde van het plangebied heeft gemeente Leeuwarden besloten het te bebouwen deel van het plangebied te laten onderzoeken door middel van een archeologische opgraving. Een deel van het plangebied is in 2013 reeds gedeeltelijk onderzocht door middel van een archeologisch booronderzoek. Destijds stond de inmiddels gesloopte bebouwing er nog, en kon dit deel van het plangebied toen niet worden onderzocht.<br>Deze woningen zijn in 2014 gesloopt om plaats te maken voor de nieuwbouw. Op grond van het booronderzoek en historisch kaartmateriaal werden resten van een 19e-eeuwse boerderijplaats verwacht en mogelijk oudere archeologische waarden in de aangeboorde terplagen. Door de bevoegde overheid, gemeente Leeuwarden, is besloten dat een opgraving noodzakelijk is om de te verstoren archeologische waarden volledig te kunnen documenteren. Heijmans heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven het archeologische onderzoek uit te voeren.</p><p>Tijdens het onderzoek zijn zeven werkputten, werkputten 1 t/m 7, aangelegd. Ondanks de aanwezigheid van grote en diepe verstoringen op het plangebied veroorzaakt door de voorafgaande sloopwerkzaamheden, zijn bij het onderzoek toch voldoende archeologische lagen, sporen en vondsten aangetroffen om de onderzoeksvragen (deels) te kunnen beantwoorden.</p><p>De oudste terplaag van de terp Wirdum op deze locatie dateert waarschijnlijk uit de middeleeuwen. In de laag komt zowel Romeins als middeleeuws aardewerk voor, daterend uit respectievelijk de 1e-/3e-eeuw en uit de 12e-/14e-eeuw. Er zijn tevens puinspikkels van baksteen in deze terplaag gezien. Het in deze laag voorkomende materiaal lijkt te zijn meegekomen met het ophogingsmateriaal (plaggen). Dit blijkt uit het feit dat het vondstmateriaal zich in de laag zonder duidelijke spoorcontext en op verschillende hoogtes bevindt. Ook gaat het om losse scherven en niet om concentraties materiaal. Daarnaast wijst het feit dat de terplaag is opgeworpen op getijafzettingen en niet op een kwelderwal eerder op een middeleeuwse dan een Romeinse datering van de terp. In de Romeinse tijd was het hier waarschijnlijk nog te nat voor bewoning. De kerk die naast het plangebied staat dateert uit de tweede helft van de 13e-eeuw. Mogelijk is dit ook de globale begindatering van de terp of de uitbreiding daarvan op deze locatie.</p><p>In de oudste terplaag is één spoor gevonden, namelijk een sloot. Op de slootbodem zijn geen vondsten gedaan. De aanwezigheid van de sloot wijst op een erfafscheiding en dus mogelijk op bebouwing op het plangebied in de middeleeuwen of de vroege nieuwe tijd.</p><p>De sloot is gedempt met een ophogingslaag die het hele plangebied overdekte en ophoogde. In deze ophogingslaag zijn in de vulling van de sloot onder andere twee stukken van een houten nap gevonden. Het aardewerk in deze laag dateert globaal tussen de 15e- en 17e-eeuw. Op deze ophogingslaag is de historische boerderij gebouwd, die tussen 1812 en 1959 op historisch kaartmateriaal staat aangeven. De muren van de historische boerderij zijn in de laag ingegraven.</p><p>De boerderij zal aan het begin 19e-eeuw (mogelijk aan het eind van de 18e-eeuw) gebouwd zijn. Van deze boerderij zijn muurresten en tegelvloeren van het voorhuis, de noordelijke zijmuur, de mogelijke achterwand en de afwateringsgoot naar de sloot gevonden. Deze resten dateren alle van de laatste bouwfase van de boerderij. In het zuidoosten van het terrein is de fundering van een bijgebouw gevonden dat van restmaterialen was gemaakt, zoals afgedankte grafzerken. De zerken dateren uit de tweede helft van de 19e-eeuw en zullen in de 20e-eeuw zijn gebruikt als fundering voor het bijgebouw.</p><p>Het terrein bevat geen intacte grondlagen en/of mogelijke archeologische waarden meer binnen de verstoringsomvang of -diepte van de nieuwbouw. Dit rapport is voorgelegd aan en goedgekeurd door de gemeentearcheoloog van Leeuwarden, mevrouw M.C. Kenemans.</p>