การวิเคราะห์โปรติโอมิกส์ของโรคตับแทรกซ้อนในผู้ติดเชื้อไวรัสเอชไอวีที่ได้รับยาต้านไวรัส

การเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ตับเป็นปัญหาสำคัญของผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่อยู่ในระบบรับยาต้านไวรัส การศึกษาที่ผ่านมาสนับสนุนความสำคัญของโรคตับในผู้ติดเชื้อเอชไอวี โดยพบการทำลายตับ ภาวะพังผืดตับ และโรคตับแข็ง ในผู้ติดเชื้อไวรัสเอชไอวีที่ได้รับยาต้านไวรัส ทั้งในกลุ่มที่ติดเชื้อเอชไอวีแบบเดี่ยว และกลุ่มที่ติดเชื้อร่วมกับไวรัสตับอักเสบบีและไวรัสตับอักเสบซี ในปัจจุบันข้อมูลพยาธิสภาพระดับโมเลกุลในการติดเชื้อเอชไอวีที่ดำเนินเข้าสู่โรคตับเรื้อรังนั้นยังไม่ชัดเจน การวิจัยครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาโปรตีนรวมที่แสดงออกจำเพาะกับภาวะพังผืดตับและการติดเชื้อร่วมกับไวรัสตับอักเสบบีและซี โดยวิธี liquid chromatography-tandem mass spectrometry (LC-MS/MS) ร่วมกับวิธีสารสนเทศ ในกลุ่มผู้ติดเชื้อไวรัสเอชไอวีไทยจำนวน 186 ราย เปรียบเทียบกับตัวอย่างพลาสมาควบคุม จำนวน 50 ราย ในการศึกษาครั้งนี้ ได้แบ่งกลุ่มตัวอย่างจากประวัติการติดเชื้อไวรัสทั้งสามชนิดและการมีภาวะพังผืดที่ตับอย่างมีนัยสําคัญ ที่ประเมินจากค่า fibrosis-4 score และค่า aspartate aminotransferase to platelet ratio index นำตัวอย่างไปวิเคราะห์ชนิดและหน้าที่โปรตีนด้วยวิธี LC-MS/MS ร่วมกับวิธีสารสนเทศ ข้อมูลโปรตีนที่ได้จากวิธี LC-MS/MS นำเข้าการวิเคราะห์เบื้องต้นด้วยสารสนเทศหลายวิธี ได้แก่ partial least square discrimination (PLS-DA), Heat map และ Venn diagram โดยได้ผลการวิเคราะห์ในแนวทางเดียวกันว่า มีชุดโปรตีนรวมที่แสดงออกแตกต่างกันในระหว่างกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวีแบบเดี่ยว กลุ่มผู้ติดเชื้อร่วมไวรัสตับอักเสบบี กลุ่มผู้ติดเชื้อร่วมไวรัสตับอักเสบซี ทั้งที่มีและไม่มีภาวะพังผืดตับ และกลุ่มควบคุม จากนั้นนำชุดโปรตีนที่สนใจเข้าสร้างโมเดลเครือข่ายโปรตีนในฐานข้อมูล STITCH 5.0 และพบว่ามีโปรตีนสำคัญที่อาจมีความเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อร่วมกับไวรัสตับอักเสบบีและซีในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี จำนวน 2 ชนิด คือโปรตีน Nuclear cap-binding protein subunit 1 (NCBP1) และโปรตีน BRCA1-A complex subunit RAP80 (UIMC1) ที่พบในโมเดลเครือข่ายของวิถีสัญญาน Breast cancer 1 (BRCA1) และพบชุดโปรตีนรวมที่อาจมีความสัมพันธ์กับภาวะพังผืดตับในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี จำนวน 7 ชนิด ได้แก่ โปรตีน Fibrinogen beta chain (FGB) โปรตีน Fibronectin 1 (FN1) โปรตีน Integrin, beta 1 (ITGB1) โปรตีน Serpin peptidase inhibitor (SERPING1) โปรตีน 5'-3' Exoribonuclease 1 (XRN1) โปรตีน Smg-1 homolog (SMG1) และ โปรตีน Ras homolog enriched in brain (RHEB) ที่มีผลการสร้างโมเดลเครือข่ายแสดงความสัมพันธ์กับกระบวนการสร้างโปรตีน Fibrinogen beta chain และวิถีสัญญาน mTOR mechanistic target of rapamycin (mTOR) การศึกษาครั้งนี้บ่งชี้ถึงชุดโปรตีนที่อาจเกี่ยวข้องกับพยาธิสภาพระดับโมเลกุลของการติดเชื้อร่วมกับไวรัสตับอักเสบบีและซี และภาวะพังผืดตับในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี ที่จะช่วยส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการดำเนินโรคโรคตับเรื้อรังในการติดเชื้อเอชไอวี และสนับสนุนการพัฒนาสารบ่งชี้ชีวภาพที่จำเพาะต่อโรคตับเรื้อรังในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่ได้รับยาต้านไวรัสต่อไป