KRIPTO-AKTIVLARNING HUQUQIY MUAMMOSI: XALQARO JINOIY HUQUQ DOIRASIDA TAN OLINISH MUAMMOLARI VA O'ZBEKISTONNING TARTIBGA SOLISH REAKSIYASI

Kripto-aktivlarning paydo bo'lishi global moliya tizimi uchun jiddiy muammo tug'dirmoqda, bunga asosan ularning xalqaro miqyosda yagona huquqiy jihatdan tan olinmaganligi sabab bo'lmoqda. Ushbu tartibga solishdagi tarqoqlik Xalqaro jinoiy huquq (XJH) doirasida, xususan, Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish (JODL/TMQK - AML/CFT) hamda transchegaraviy aktivlarni qaytarish bo'yicha samarali transmilliy qarshi choralarga to'sqinlik qiluvchi tizimli zaifliklarni yaratadi. Ushbu tezis kripto-aktivlarning jinoiy daromadlarni legallashtirishga (ML) qanday yordam berishi, jumladan, stablecoinlar, DeFi protokollari va chalkashtirish usullaridan (mikserlar, tarmoqlar bo'ylab sakrash - chain hopping) foydalanish mexanizmlarini tahlil qilib, legallashtirishning qatlamlash (Layering) bosqichini tezlashtirishini ko'rib chiqadi. Maqola kripto-jinoyatlarning tezkor va chegarasiz tabiati bilan an'anaviy huquqiy hamkorlikning (MLATs) sekin, byurokratik tempini qarama-qarshi qo'yadi. O'zbekiston Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (ILMA/NAPP) tomonidan markazlashtirilgan tartibga solish orqali FATFning 15-tavsiyasiga (R.15) texnik jihatdan mos kelishda sezilarli muvaffaqiyatlarga erishgan bo'lsa-da, muhim operatsion bo'shliqlar saqlanib qolmoqda. Xususan, real vaqt rejimida xalqaro hamkorlikni institutsionallashtirish va tezkor aktivlarni muzlatish protokollarini ikki tomonlama XJH mexanizmlariga integratsiya qilish ehtiyoji mavjud. Tadqiqot transmilliy kripto-jinoyatlarga qarshi global operatsion samaradorlikni oshirishga qaratilgan strategik tavsiyalar bilan yakunlanadi.