Aanleg natuurvriendelijke oever Schouwen Oost en West 2e fase, gemeente Schouwen-Duiveland; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Aanleg natuurvriendelijke oever Schouwen Oost en West 2e fase, gemeente Schouwen-Duiveland; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek

In opdracht van het Waterschap Zeeuwse Eilanden heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in april, mei en september 2005 een bureau- en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in verband met de aanleg van natuurvriendelijke oevers in Schouwen Oost en West in de gemeente Schouwen-Duiveland. Doel van dit onderzoek was eventueel aanwezige archeologische resten op te sporen en, voor zover mogelijk, een eerste indruk te geven van de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging ervan.
Op basis van de gegevens van het onderzoek in de plangebieden Schouwen Oost (SDSO) en Schouwen West (SDSW), kan gesteld worden dat in beide plangebieden Afzettingen van Duinkerke (komafzettingen en geulafzettingen) op Hollandveen op Afzettingen van Calais voorkomen en in plangebied Schouwen West naast deze afzettingen ook Oude Duin- en Strandzanden. Er is geconstateerd dat het Hollandveen in bijna alle boringen niet meer intact is als gevolg van natuurlijke erosie door geulen en grootschalige veenafgravingen in de Middeleeuwen. Wat betreft Schouwen West en het noordelijke deel van het plangebied Schouwen Oost komt dit beeld niet goed overeen met de geologische opbouw die op de geologische kaart van Nederland wordt gesuggereerd. Als gevolg van moernering in de Middeleeuwen is het gehele gebied afgegraven en zijn eventuele Afzettingen van Duinkerke II verdwenen. Omdat er na de moernering geen sedimentatie meer in het gebied heeft plaatsgevonden, is het restant veen deels ondergeploegd of verteerd, zodat nog maar een zeer dun laagje veen overgebleven is dat vaak verrommeld is. Uit het bureauonderzoek blijkt dat beide onderzoeksgebieden (plangebieden en omgeving) tot aan de Nieuwe tijd praktisch onbewoond zijn geweest. Na de moernering heeft zich geen dik zand- of kleipakket meer gevormd in het landschap. Het restveen bleef aan de oppervlakte liggen, met direct daaronder de Afzettingen van Calais.
Deze slappe, zandige klei biedt weinig bewonings- en ontginningsmogelijkheden.
Tot aan de herverkavelingen in 1953 is dit zo gebleven. De archeologische resten die hier aanwezig geweest zouden kunnen zijn, zijn door het afgraven van veen (moernering) geheel verdwenen.
Bij het karterend veldonderzoek zijn in beide plangebieden in totaal op 10 locaties aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten aangetroffen. Op 9 locaties betreft het oppervlaktevondsten en in één boring (boring 12) is een archeologische laag aangetroffen.
In de plangebieden Schouwen Oost en Schouwen West is op vrijwel het gehele traject een systematische oppervlaktekartering uitgevoerd. Daarbij zijn in totaal op 9 locaties aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten aangetroffen.
Hier zijn oppervlaktevondsten aangetroffen voornamelijk uit de Late Middeleeuwen en één fragment ruwwandig aardewerk uit de Romeinse tijd (zie tabel 2). Op één locatie, op vindplaats 25 (SDSW), is in boring 12 een archeologische laag met veel houtskool aangetroffen op een diepte van circa 1,3 m -Mv.
Plangebied Schouwen Oost (SDSO) Op grond van het ontbreken van (duidelijke) aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten wordt ten aanzien van plangebied Schouwen Oost (SDSO) een aanvullend archeologisch onderzoek niet noodzakelijk geacht. Tijdens het onderzoek zijn onvoldoende aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van eventuele archeologische vindplaatsen uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Na de herverkaveling in 1953 is het landschap bovendien sterk veranderd.
Het cultuurhistorisch landschap is door de grote ruil- en herverkaveling als het ware vernietigd. Wegen zijn rechtgetrokken, vliedbergen genivelleerd, etc.
Plangebied Schouwen West (SDSW) Op grond van het ontbreken van (duidelijke) aanwijzingen voor de aanwezigheid van intacte archeologische resten wordt ten aanzien van plangebied Schouwen West (SDSW) een aanvullend archeologisch onderzoek niet noodzakelijk geacht op de vindplaatsen 31 en 58. Tijdens het onderzoek zijn onvoldoende aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van eventuele archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd op deze vindplaatsen. Na de herverkaveling in 1953 is het landschap sterk veranderd. Het cultuurhistorisch landschap is door de grote ruil- en herverkaveling als het ware vernietigd, doordat onder andere wegen werden rechtgetrokken en vliedbergen genivelleerd. Uit de boringen blijkt duidelijk dat de ondergrond binnen het plangebied op vele plaatsen reeds verstoord is geraakt.
Voor vindplaats 25 wordt echter wel een vervolgonderzoek noodzakelijk geacht.
Op deze vindplaats is in boring 12 een archeologische laag met veel houtskool aangetroffen op circa 1,3 m -Mv. Vindplaats 25 wordt in ARCHIS beschreven als een mogelijk middeleeuws nederzettingsterrein (huisplaats) dat op grond van oppervlaktevondsten ter plaatse gedateerd moet worden in de 11e tot 13e eeuw.
Opmerkelijk is dat de archeologische laag enkel en alleen in boring 12 is aangetroffen.
Desondanks bestaat de mogelijkheid dat deze laag verband houdt met de vermoedelijke middeleeuwse huisplaats.
Op grond van de resultaten van het bureauonderzoek en het veldonderzoek wordt aanbevolen de graafwerkzaamheden op vindplaats 25 in plangebied Schouwen West archeologisch te laten begeleiden.
Archeologische begeleiding houdt in dat er in overleg met de aannemer ruimte wordt gecreëerd om tijdens de bodemingrepen archeologische waarnemingen te verrichten zonder de voortgang van de werkzaamheden ernstig belemmeren. De archeoloog dient ten tijde van de graafwerkzaamheden doorlopend aanwezig te zijn en de afspraken dienen bij voorkeur in de bestekken te worden vastgelegd.